SKÓROWO /Schurow/

Wieś położona w gminie Potęgowo powiatu słupskiego. Początki wsi sięgają XIII wieku. W dokumentach po raz pierwszy nazwa wsi pojawia się w 1315 roku, kiedy margrabia Waldemar von Brandenburg potwierdził nadanie wsi Kasimirowi Svenzo. Był to zamożny ród, którego znaczenie osłabło w połowie XIV wieku. Ostatnim z rodu był Peter von Pollnow wymieniony w 1357 lub 1367 roku. Nie wiadomo czy ród wymarł czy istniał pod innym nazwiskiem. Przypuszcza się, że z tego rodu pochodzi rodzina von Puttkamer posiadająca ten sam herb. Prawdopodobnie podział wsi na 2 majątki utrzymał się do lat 20-tych XIX wieku. W latach 1519-1576 lenno rodu von Stojentin. Już w 1536 roku część wsi należała do rodu von Wobeser. Na terenie wsi posiadali majątek do 1724 roku. W 1710 roku część wsi należała do rodziny von Massow. Majątek należący wcześniej do rodu von Stojentin, później należący do rodziny von Wobeser a w 1717 roku właścicielem był Martin von Wobeser, zbankrutował i prawa przejęli jego spadkobiercy w tym kapitan Heinrich Wilhelm von Somnitz. W 1730 roku drugi z majątków posiadała rodzina von Tarmen(wymarła) a następnie w latach 1730-1763 wieś należała do rodu von Grumbckow. W latach 1755-1763 majątek w rękach rodu von Somnitz. Majątek odziedziczyły dzieci kapitana Heinricha, porucznik Friedrich Wilhelm, chorąży Heinrich August, panna Johanna Maria i Charlotta Friederika von Somnitz i w 1755 roku doszło do podziału a w wyniku losowania majątek przypadł porucznikowi Friedrichowi Wilhelmowi von Somnitz. W 1763 roku sprzedał majątek braciom Joachimowi Ernestowi i Georgowi Gottliebowi Riss. W 1781 roku sprzedali majątek kapitanowi Carlowi Friedrichowi von Puttkammer. Posiadał majątek do 1784 roku. W 1799 roku umiera Carl(Karl) Friedrich von Puttkammer, którego grób znajduje się w parku. Jest tam pochowany ze swoją żoną Charlotte Eleonore Henriette, z domu von Zitzewitz, która gospodarowała majątkiem do jego sprzedania. W 1803 majątek w posiadaniu rodziny von Grollmann(Grolmann). W 1808 roku majątek posiadała rodzina von Horcker. W 1800 roku właścicielem majątku został szmabelan Carl Friedrich von Nalencz(Nałęcz). Prawdopodobnie za ich czasów doszło do scalenia majątków. W 1824 roku majątkiem zarządzała wdowa po Carlu, Dorothea, z domu von Lehse.  Majątek wydzierżawiła Friedrichowi Krantzowi, który od 1831 roku stał się właścicielem dóbr. Od 1850 roku właścicielem majątku został Carl Jochen Ludwig Heyn z żoną Pauline, z domu Schrӧder. Tu urodziły się ich dzieci: Ludwig(ur.1856), Emma(ur.1859), Carl(ur.1862). Carl Jochen Ludwig Heyn zmarł w 1861 roku. W 1869 roku wdowa Pauline Heyn sprzedała majątek baronowi Maxowi Georgowi Erdmannowi Hermannowi von Puttkammerowi. W 1870 roku poślubił córkę berlińskiego fabrykanta, Annegret Geihs. W 1884 roku właścicielem majątku został porucznik von Below, który wydzierżawił majątek Rudolfowi von Normann. W 1910 roku Rudolf von Normann wykupił majątek. Zmarł w 1914 roku. Majątek dziedziczy jego syn, Hasso von Normann, który sprzedał dobra Pommersche Landgesellschaft(Pomorskiej Kompanii Ziemskiej) w 1914 roku. Zarządcą został Richard Schrӧder. Po parcelacji majątku po 1921 roku resztówkę od 1928 roku posiada Paul Wagner. Od 1938 roku ostatnim właścicielem do 1945 roku był Lothar Wagner.

Zbudowany w XVIII wieku. Jest to budowla parterowa podpiwniczona, kryta dachem naczółkowym. Obok park krajobrazowy. Zachowały się też budynki gospodarcze.

 

SĄPOLNO /Sampohl, Sampolno/

Wieś położona w gminie Przechlewo powiatu człuchowskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1326 roku kiedy to Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Werner von Orseln nadał wieś Myroslawowi de Conarin i jego braciom. Byli założycielami linii Konarskich. Posiadała Sąpolno do 1688 roku. W latach 1773-1810 dobra w rękach rodziny Skórzewskich herbu Drogosław. W 1787 roku wymieniony Joseph Andreas Wilhelm von Skorzewski. W 1928 roku majątek rozparcelowano.

Dwór

Dwór zachował się. W budynku mieścił się „dom nauczyciela” Obecnie pełni funkcję mieszkalną. Za dworem zachował się park krajobrazowy oraz przy drodze spichlerz, pozostałość po zabudowaniach gospodarczych majątku.

SŁUCHOWO /Schlochow/

Wieś w gminie Krokowa powiatu puckim. Po raz pierwszy informacja o wsi pochodzi z XVI wieku. Od 1575 roku należała do rodziny von Schlochow. W 1682 roku wieś należała do braci Abrahama, Stephana, Matthiasa i Petera von Schlochow, w 1688 roku w rękach Friedricha i Georga von Schlochow a w 1715 roku Michaela vonn Schlochow, który miał dwóch synów i brata i był właścicielem ¾ wsi. W 1766 roku Joseph Wilhelm von Schlochow był żonaty z panną von Zitzewitz. Prawdopodobnie był ostatnim właścicielem Słuchowa. Po 1769 roku dość częste zmiany właścicieli. Ostatnią przedstawicielką rodu von Schlochow była Ernestine Gottliebe von Wittken, z domu von Schlochow, zmarła w 1836 roku. W latach 1777 – 1784 dobra w rękach rodu Zulickich(Sulicki, Sulitzki) herbu Janina. W 1780 roku właścicielem był Johann Peter Sulicki.  W 1780 roku majątek posiadała rodzina Bochen(Bochenski von Bochen gen. Lausdorf. W 1804 roku dobra posiadał hrabia von Krokow. W 1807 roku majątek w rękach rodu von Kurowskich. W latach 1837-1857 majątek posiadała rodzina Wilde. W latach 1879-1893 majątek należał do rodziny Ehmicke. W latach 1900-1911 własność Ulricha von Kaphengst, zmarły w 1922 roku. W 1911 roku majątek nabywa Pommersche Land-GmbH Stettin(Pomorskie Towarzystwo Ziemskie) w Szczecinie w celu parcelacji majątku i zasiedlenia. Resztówkę w 1921 roku posiadał Bartz i Holland a w 1928 roku rodzina von Lettow-Vorbeck(wzmiankowana Adelheid urodzona w 1867 roku).

Dwór

Około 1920 roku. Właściciele przed dworem.

Dwór nie istnieje. Po założeniu zachowała się brama wjazdowa i park. Na miejscu dworu stoi nowy budynek.

SMOŁDZINO /Schmolsin/

Wieś gminna położona w powiecie słupskim. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1281 roku. W 1381 roku wieś była własnością klasztoru oliwskiego. W latach 1329-1341 Smołdzino wchodziło w skład dóbr zakonu krzyżackiego. W 1514-1608 wieś posiadała rodzina von Tessen(Tetzen, Tetze, Tessentzen, Tesken), która to rodzina dość często nazywała się od nazwy miejscowości- von Schmolsin. Od 1622 roku w posiadaniu książąt pomorskich. W 1635 roku siedziała tu rodzina von Zitzewitz. Od 1622 roku była własnością Anny von Croy und Aerschot(1590-1660), ostatniej przedstawicielki Gryfitów, córki księcia Bogusława XIII. Pałac w Smołdzinie służył jej jako letnia rezydencja. Po jej śmierci do 1670 roku wieś była lennem nieślubnego syna księcia Ernsta Bogusława zu Croy und Aerschot z Dorotheą Levin, Friedricha Wilhelma von Croyengreiff. W latach 1754-1772 wieś należała do rodziny von Lettow. W 1790 roku własność rodziny von Selasinski(Zelazinski, Sellosen, Sellasen). Majątek był w rękach rodziny von Bandemer w 1800 roku. W 1842 dobra we wsi ponownie posiadała rodzina von Zitzewitz. W latach 1840-1855 dobra posiadała rodzina von Hanstein. Później stanowiła domenę państwową do 1945 roku.

Pałac

Dawny pałac, później budynek zaadoptowany na siedzibę nadleśnictwa. W 2012 roku rozebrany.

SKÓRZYNO /Schorin/

Wieś położona w gminie Główczyce powiatu słupskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1281 roku(Scureno, Zurzino) kiedy to książę Mściwoj II nadaje osadę klasztorowi norbertanek w Słupsku. W 1315 roku nadana w lenno Kasimirowi(Kazimierzowi) Swenzo(Święcy). Od początku XVI wieku własność rodu von Stojentin. W 1523 roku właścicielem był Jurgen von Stojentin(Stoientyn). W 1804 roku właścicielem majątku był Philipp von Stojentin(1772-1844). Z Friederike Juliane Christiane von Kleist(1797-1811)mieli trzech synów: Roberta(zm.1875), Oskara i Emila(zm.1912r.), którzy zmarli bezdzietni oraz dwie córki: Cäcilie(1797-1861) i Rosalie, która poślubiła Axela von Bonin. W ten sposób dobra przeszły w ręce rodu von Bonin, który siedział tu do 1945 roku. Ostatnim właścicielem majątku był Karl Oskar von Bonin, urodzony w 1898 roku.

Pałac

Wzniesiony w 1870 roku, klasycystyczny zbudowany na planie wydłużonego prostokąta, piętrowy, kryty dachem mansardowym z użytkowym poddaszem, podpiwniczony. Obok park krajobrazowy oraz zabudowa gospodarcza.

STEPIEŃ /Stepen/

Osada położona w gminie Biały Bór powiatu szczecineckiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1408 roku. W 1698 roku pierwszym właścicielem majątku był Adam Henning von Kameke. Po jego śmierci w 1700 roku wieś przejęła rodzina von Zarth. W XVIII wieku właścicielem dóbr był Friedrich Wilhelm von Zarth, który zginął w 1741 roku podczas I wojny śląskiej. W 1756 roku wymieniony Hans Jürgen von Zarth. Po wymarciu rodziny von Zarth dochodziło do częstych zmian właścicieli. W krótkich odstępach czasu były to rody: von Sommnitz, von Gottberg, von Glasenapp, von Zamtory, von Rӧden(1804), von Deetz, dzierżawca Reinke, rodzina Dӧrschlag, Geibler(1831-1862), von der Gablentz(1879-1884), von Wolden(1893r.), Gertz(1905-1914), Deinert(1914). W 1919 roku majątek przejmuje Kurt Piltz i był właścicielem do 1945 roku.

Dwór

 

 

 

 

Po założeniu zachowały się budynki gospodarcze i park krajobrazowy.

SZCZODRE /Sibyllenort/

Wieś położona w gminie Długołęka w powiecie wrocławskim. Nazwa wsi pojawia się w 1693 roku. Powstała z połączenia dwóch miejscowości- Raztelwitz, która istniała już w XIII wieku i Neudorf, która w dokumentach pojawia się w 1516 roku. Nazwa wsi wywodzi się od imienia Sybilli- żony księcia oleśnickiego Krystiana Wirtemberskiego, który w Szczodrem wybudował pałac w stylu renesansowym. Na początku XV wieku właścicielem wsi był Johann Westefall. Kolejni właściciele: 1528- Steffen von Borsnitz, 1541 – 1571- rodzina Domnig z Wrocławia, 1571 – Katharina Domnig z domu von Kottulińska, wdowa po Dawidzie Domnigu, Katharina Hellman, córka Kathariny Domnig, Hans von Gaffron i Katharina z domu Domnig, 1602 – wdowa Katharina von Gaffron z domu Domnig, 1612 – 1629 – Georg Wilhelm von Reibenbaben und Radllau, 1647 – Bernard von WaldauHelena Sydonia z domu von Reibenbaben und Radlau, 1653 – Helena Sydonia von Waldau odstępuje wieś kuzynowi Hansowi Joachimowi von Gaffron, 1679 – Balthazar Wilhelm von Gaffron, 1685 – wieś zakupił książę oleśnicki Chrystian Ulryk I Wirtemberski(19.04.1652-05.04.1704), 1693 – Sybilla Maria Wirtemberska z domu księżna von Sachsen-Merseburg, 1704 – książę Karol Fryderyk II Wirtemberski(11.03.1682 – 08.02.1745), 1745 – po bezpotomnej śmierci księcia Karola Fryderyka II wieś dziedziczy książę oleśnicki Karol Chrystian Erdmann Wirtemberski(26.10.1716-14.12.1792), 1792 – książę oleśnicki Fryderyk August von Braunschweig-Lüneburg( 29.10.1740-08.10.1805) przez ożenek dnia 06.09.1768 z księżniczkę oleśnicką Frederike Sophie Charlotte Auguste Wirtemberską, córką księcia Karla Christiana Erdmanna(małżeństwo bezdzietne), 1805- książę Fryderyk Wilhelm von Braunschweig „Czarny Książę”(09.10.1771 – 16.06.1815), bratanek księcia Fryderyka Augusta, 1815 – książę Karol II von Braunschweig-Lüneburg(30.10.1804-18.08.1873), syn księcia Fryderyka Wilhelma, 1826 – książę Wilhelm von Braunschweig-Lüneburg(25.04.1806-18.10.1884), młodszy brat księcia Karola II, który odstąpił jemu swoje prawa do księstwa oleśnickiego, 1884 –Albert I Wettyn król Saksonii(23.04.1828-19.06.1902), 1902 – Jerzy I król Saksonii(08.08.1832-15.10.1904), brat Alberta I, 1904 – Fryderyk August III ostatni król Saksonii(25.05.1865-18.02.1932), 1932-1945 – książę Fryderyk Krystian Wettyn(31.12.1893-09.08.1968), drugi syn Fryderyka Augusta III.

 

Jerzy Wettyn król Saksonii

Król Saksonii Jerzy Wettyn

Pałac

EPSON scanner image

Zbudowany w latach 1685-1692 przez księcia Krystiana Ulryka I jako letnia rezydencja dla swojej żony Sybilli Marii. W pałacu bywali królowie polscy: August II Mocny i August III Sas.  Z powodu zadłużenia pałac oddany został w dzierżawę przez księcia Karola Fryderyka Wirtemberskiego. Popadający w ruinę już w 1715 roku pałac nie nadawał się do zamieszkania. W latach 1792-1802 został rozbudowany. W 1829 roku Szczodre odwiedził car Rosji Mikołaj I. W latach 1851-1867 nastąpiła kolejna rozbudowa pałacu w stylu gotyku angielskiego na wzór pałacu Windsor, stąd zwany „Śląskim Windsorem”. Kolejne zmiany nastąpiły pod koniec XIX wieku. W pałacu znajdowały się cenne zbiory malarstwa, mebli, porcelany w tym unikatowa kolekcja porcelany miśnieńskiej. W 1932 roku nowy właściciel część wyposażenia wystawił na licytację, a jedno skrzydło zostało zaadoptowane na mieszkania. W kolejnych latach z pałacu wywożono wyposażenie do innych pałaców. W trakcie II wojny światowej w pałacu mieściły się magazyny Werhmachtu. W 1945 roku pałac został podpalony przez żołnierzy SS lub żołnierzy radzieckich. Po wojnie pałac zajęty był przez UB gdzie utworzono ośrodek wypoczynkowy dla funkcjonariuszy UB oraz utworzono gospodarstwo rolne. W latach 1955-57 pozostałości pałacu zostały rozebrane. Z założenia pozostało: skrzydło pałacu, oficyna, park z lasem, murowane ogrodzenie z bramą. Od 1988 roku skrzydło stoi nieużytkowane, w oficynie mieszkają pracownicy byłego PGR. W 1992 roku pałac został sprzedany prywatnej spółce, w 2001 roku przeszedł w ręce osoby fizycznej.

SIERAKÓW /Zirkau/

Wieś położona w gminie Szprotawa powiatu żagańskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1240 roku(Ciracou). W 1866 roku w spisie dóbr mowa o majątku należącym do miasta Szprotawa. Trudno dzisiaj ustalić gdzie był położony folwark.

SKWIERZYNA /Schwerin/

Najstarszą formą osadniczą była prawdopodobnie osada rybacka z XII wieku. Po raz pierwszy wymienione w roku 1312(Zqueryn, Zwerin) oraz w kolejnych latach: 1313(Squerin, Squerim, Nova Squerin), 1316(Zweryn), 1328(Swerin), 1390(Swyryn), 1401(Squirzinski, Skwirzinczski), 1406(Skwirzyno), 1421(Squirzyna), 1425(Squirzina), 1466(Sqwyrzyna), 1493(Szkwyrzyna), 1499(Sqyrzyna), 1501(Quyrzyna), 1508(Squerzina), 1510(Squyrzyna), 1513(Swyrzyna), 1514(Schweren), 1522(Swirzina). Od 1313 roku jako miasto, prawd. lokowane już przed 1296 rokiem za czasów Przemysła II. W 1390 Władysław Jagiełło ustanowił komorę celną, a w 1406 roku nadaje miastu prawa magdeburskie. W początkach swych dziejów związana z Wielkopolską. W latach 1300-1319 należała do Księstwa Głogowskiego. Przez krótki okres zagarnięta przez Brandenburgię następnie sprzedana zostaje Krzyżakom. Odbita w 1326 roku przez Władysława Łokietkę, zostaje miastem królewskim należąc nieprzerwanie do Rzeczpospolitej aż do 1793 roku. W wyniku II rozbioru Polski została włączona do Prus. W latach 1807-1815 należała do Księstwa Warszawskiego. Do Polski wraca po 1945 roku. Na terenie miasta istniał majątek prawd. powstały na początku XX wieku. W 1905 roku obejmował 105,25ha i należał do Wilhelma Lindstedt. W 1907 roku wielkości 164ha a w 1913 roku 173ha  należący do porucznika w stanie spoczynku Fritza Grueneberg.

Położenie majątku nieznane.

SANTOCKO /Zanzin/

Wieś położona w gminie Kłodawa powiatu gorzowskiego. Po raz pierwszy informacja o miejscowości pojawia się w roku 1236 oraz w 1242 i 1255(Zambrist, Zantosine) oraz w 1300 roku(Czanzyn). Wchodziła w skład majątku opactwa w Kołbaczu z filią w Mironicach. Już w 1321 roku mowa o dobrach należących do Henninga i Wilkina Horkerów.W 1337 roku poza własnością klasztorną mowa o trzech majątkach rycerskich, należących do: rodziny Wisselow, Marcko i Paris. W 1539 roku margrabia Jan przejął dobra należące do klasztoru kołbackiego.  W 1879 roku majątek o powierzchni 221,62ha należący do domeny państwowej dzierżawił a rodzina Dietz von Bayer z Mironic. W 1896 roku majątek obejmował  230ha gruntów. W 1914 roku majątek wchodził w skład majątku w Mironicach jako domena państwowa i był dzierżawiony przez porucznika Ericha Dietz von Bayer. W 1929 roku nadal jako domena państwowa, wchodziła w skład majątku Mironicach, dzierżawcą był Dietz von Bayer.

FOLWARK

Zachował się budynek gospodarczy.