ŻABICKO /Seegenfelde/

HISTORIA WSI

Wieś położona w gminie Strzelce Krajeńskie powiatu strzelecko-drezdeneckiego. Początki wsi sięgają XIII wieku. W 1337 roku wymieniana rodzina von Segefeld, prawdopodobnie założyciele wsi. Od XV do XVII wieku należy do rodu von Sanitz. Wymienia się Heinricha, Martina i Friedricha von Sanitz(1608). Podczas wojny trzydziestoletniej zniszczona. Sprzedana, w 1643 roku należała do Petera Ludwig. Na początku XVIII wieku we wsi dwa majątki z dwoma siedzibami szlacheckimi należącymi do: Erdmanna Friedricha Haust i wdowy po jego bratanku, zmarłym w 1715 roku. Później dobra nabyte przez braci: Karla Wilhelma i Johanna Christopha von Mandelslohe. W 1781 roku majątek nabył kapitan Dawid Friedrich von Braunschweig. Kolejnym właścicielem dóbr był syn Dawida Friedricha, major Georg von Braunschweig. W 1807 roku majątek jest własnością pani von Oertzen, z domu von Braunschweig. Dobra dziedziczy jej syn kapitan Georg Ernest von Oertzen. W 1837 roku majątek jest w posiadaniu Gustava Erdmanna Kamila von Brand, kanonika berlińskiego, właściciela dóbr w Dankowie. W 1857 roku z majątków utworzono fideikomis a właścicielem dóbr została córka Gustava Erdmanna Kamila, Cora von Erxleben, później Elisabeth von Erxleben. W 1910 roku dobra są w posiadaniu Otto von Erxlebena. Przez małżeństwo dobra przechodzą w ręce rodu von Alvensleben. Ostatnim właścicielem był Wichard von Alvensleben.

ZAŁOŻENIE DWORSKIE

W północno-zachodniej części wsi położony był zespół dworsko-folwarczny. Pozostałością po zespole jest gołębnik, oraz budynki gospodarcze, w tym stodoła.

zabicko-1893-lubuskie

ŻABÓW /Sabow/

Wieś położona w gminie Pyrzyce powiatu pyrzyckiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1220/21 roku kiedy to książę Kazimierz II zapisał część dochodów ze wsi na kościół mariacki w Kołobrzegu. W 1344 roku książę Otto nadał wieś będącą lennem rycerza Wobermhn rodzinie von Kolbenbeck. W 1523 roku Bertram von Plӧtz otrzymuje wieś od ojczyma, Henninga von Kolbenbeck, który umiera jako ostatni z rodu w 1526 roku. Rodzina von Plӧtz posiadła wieś przez następne 125 lat. W 1652 roku Jochen von Plӧtz sprzedaje wieś Christianowi von Düringshofen. W 1798 roku wieś należy do wdowy po majorze Kurtcie Friedrichu von Düringshofen, Johanny Charlotty Friederike, z domu von Hirschfeld, która przepisuje majątek córce, od której majątek w 1803 roku za sumę 42.700 talarów zakupił Johann Caspar von der Heyden. Jego syn, Johann Caspar w 1828 roku  sprzedaje dobra za 100.000 talarów rodzinie Doehn. W 1843 roku za 101.800 talarów majątek zakupuje rodzina Runge. W 1853 roku majątek zakupił za 125.000 talarów Eduard Tummeley z Poczdamu. Po jego śmierci majątek w rękach wdowy, Johanny Marie Auguste, z domu Betcke. Przed 1910 rokiem majątek w rękach rodziny Messner, która posiadała go do 1945 roku. W 1910 roku dobra będące własnością Willego Messner obejmowały 628,80 ha gruntów a w 1928 roku 753 ha gruntów i należały do Wilhelma Messner.

W zachodniej części wsi pozostałości po założeniu pałacowo-parkowym oraz folwarcznym. 

WILLA

ŻABÓWKO /Klien Sabow/

Wieś położona w gminie Nowogard powiatu goleniowskiego. W XVIII wieku wie była własnością rody von Lockstӓdt. Po śmierci porucznika Johanna Friedericha von Lockstӓdt wdowa Flora Charlotta, z domu Mauen wychodzi za mąż za porucznika Christiana Philippa Wilhelma Kopp. Po jego śmierci w 1766 roku majątek dziedziczą 3 jego córki. W połowie XIX wieku majątek jest w posiadaniu rodziny Steffenhagen(1845-1862). W latach 70-tych majątek należy do rodu von Kobelsdorff-Brenckendorf. W 1870 roku dobra obejmowały 1732 mórg ziemi a w 1879 roku 442,30 ha gruntów. W 1905 roku majątek posiada rodzina Mengel. Przed 1910 roku doszło do parcelacji majątku. Ostatnim właścicielem resztówki z dworem była rodzina von Puttkamer-wzmiankowany Franz Joachim von Puttkamer.

ŻABOWO /Gross Sabow/

Wieś położona w gminie Nowogard powiatu goleniowskiego. Wzmiankowana w 1220 roku. W tym czasie stała się własnością kołobrzeskiej kolegiaty. Od 1321 roku była częścią dóbr hrabiów von Eberstein. W 1521 roku majątek dzierżawiony przez rodzinę von Plӧtz. Po śmierci ostatniego z rodu w 1663 roku dobra przejmuje domena państwowa.  Do 1778 roku właścicielem dóbr był Johann Adolph von Lockstӓdt, który przekazał majątek państwu pruskiemu. W 1813 roku dobra dzierżawił Friedrich Backhaus. Od 1825 roku Majątek w posiadaniu rodziny Robe. Na początku XX wieku majątek w rękach rodziny Schwabe.

W części południowo-zachodniej położony był majątek ziemski.

 

ŻAGAŃ /Sagan/

HISTORIA MIASTA

Po raz pierwszy miejscowość wymieniona w roku 1202. W 1274 roku powstaje księstwo żagańskie, którego władcą zostaje książę piastowski z linii legnicko-głogowskiej Przemko(1278-1284). Kolejnym władcą miasta jest Konrad II Garbaty(1289-1304). Po nim miasto przejmuje jego brat, książę Henryk III Głogowczyk(1304-1309). Po jego śmierci na krótko Żagań był w rękach wdowy, Mechtyldy. W 1312 roku księstwo żagańskie odłączone od księstwa głogowskiego. Otrzymuje je Henryk IV Wierny i oddaje miasto w zastaw Johanowi von Biberstein(1312-1314). W latach 1317-1319 księstwo oddane w zastaw margrabiemu brandenburskiemu Waldemarowi(1317-1319). Księstwo żagańskie jest własnością księcia Henryka IV Wiernego(1309-1342), który w 1329 roku składa hołd lenny królowi czeskiemu Janowi Luksemburskiemu, tym samym księstwo żagańskie staje się lennem królów czeskich. W latach 1342-1369 w rękach księcia Henryka V Żelaznego. Po jego śmierci władzę w księstwie przejmują jego synowie: Henryk VI, Henryk VII Średni, Henryk VIII Wróbel(1369-1403). Piastowie posiadają księstwo do 1472 roku. Ostatnimi władcami księstwa są bracia Baltazar I i Jan II Szalony, który pojął Baltazara i zagłodził w wieży na zamku w Przewozie. Jan II Szalony po zdobyciu Żagania w 1472 roku sprzedaje miasto wraz z księstwem książętom saskim: Ernestowi i Albrechtowi Odważnemu. Książęta sascy, z których należy jeszcze wymienić Georga, Heinricha, Moritza von Sachsen posiadają księstwo i miasto do 1553 roku, kiedy przekazują księstwo pod zastaw margrabiemu brandenburskiemu Georgowi Friedrichowi von Hohenzollern. W 1558 roku miasto i księstwa przejęte przez Ferdynanda I Habsburg, który przekazuje miasto pod zastaw Balthasarowi von Promnitz, biskupowi wrocławskiemu. Baronowie, później hrabiowie Rzeszy ród von Promnitz posiadają Żagań do 1601 roku, kiedy księstwo przejmuje Rudolf II von Habsburg, cesarz rzymski, król Czech, Węgier i Chorwacji. Jego następcą był Ferdynand II, który w 1628 roku przekazał miasto księciu Albrechtowi von Wallenstein(24.09.1583-25.02.1634). Posiadał Żagań do 1634 roku. W 1637 roku księstwo i miasto przejęte przez Ferdynanda III von Habsburg, króla Węgier, Chorwacji i Czech. Ferdynand III przekazuje księstwo i miasto księciu Vaclavowi Eusebiusowi von Lobkowic(30.01.1609-22.04.1677). W 1646 otrzymuje tytuł księcia żagańskiego. Książęta von Lobkovic posiadali księstwo do 1786 roku. Z tego rodu należy wymienić: Ferdinanda Augusta(1677-1715), Philippa(1715-1734), Ferdinanda Josefa(1734-1787), Maria Gabriela von Lobkowic w imieniu małoletniego syna, Franza Josefa Maximiliana. W 1786 roku księstwo wraz z miastem zakupił książę Kurlandii i Semigalii, Peter von Biron(15.02.1724-13.01.1800). Po jego śmierci do 1805 roku dobrami zarządzała wdowa, Anna Dorota von Biron. Po niej dobra odziedziczyła najstarsza z córek, Katarzyna Wilhelmina księżna Rohan-Guemenee-księżna Trubecka-hrabina von der Schulenburg-Vitzenburg. W 1839 roku miasto z księstwem przejmuje Maria Luiza Paulina, księżna von Hohenzollern-Hechingen. W 1842 roku Fryderyk Wilhelm IV nadaje Konstantinowi księciu von Hohenzollern-Hechingen księstwo żagańskie w lenno wraz z tytułem księcia żagańskiego. Od 1844 roku księstwo jak i miasto przejmuje najmłodsza z córek księcia von Biron, Dorota de Talleyrand-Perigord, księżna de Dino(21.08.13-19.09.1862), biologiczna córka Aleksandra Batowskiego. Po jej śmierci księstwo dziedziczy syn, Napoleon Ludwik, książę de Talleyrand-Perigord(1862-1898).

Kolejno majątek w rękach: Bosona I(1898-1910), Howarda(1910-1929). Ostatnim księciem żagańskim zamieszkałym w Żaganiu był Boson II(1929-1937).

Żagań- widok pałacu z lotu ptakaŻagań- widok pałacu z lotu ptaka 1Żagań- widok pałacu i części miasta z lotu ptakaŻagań- widok na miasto i zamek

PAŁAC Z RELIKTAMI ZAMKU I

Pałac, zawierający relikty budowli średniowiecznej, położony jest w południowo-wschodnim narożniku miasta, w pobliżu rzeki Bóbr. Średniowieczny zamek leżał w obrębie dzisiejszego dziedzińca pałacowego. Przypuszcza się, że pierwotny zamek był założeniem jednoskrzydłowym, z wieżą bramną, otoczony fosą. W źródłach wzmiankowane są pożary budowli w 1351, 1486 i 1495. W XVI wieku zniszczony kompleks zabudowań przekształcono w założenie renesansowe. Po 1510, może około 1583 za czasów von Promnitz poza wyremontowaniem zamku, w narożnikach wzniesiono cztery półkoliste basteje. W 1628 roku dobra żagańskie przeszły w posiadanie księcia Albrechta von Wallenstein. Wzniósł rezydencję o typie palazzo in fortezza mającą charakter obronny. Budowę rozpoczęto w 1632 roku. Pałac Wallensteina wzniesiono 3m powyżej zamku średniowiecznego, wykorzystując do tego celu rozbiórkowy materiał ze starszej siedziby. Przy budowie pałacu zatrudniony był włoski architekt Vinzenzo Boccaccio. Prace budowlane przerwała śmierć Wallensteina w 1634 roku. W 1646 roku właścicielem Żagania a tym samym popadającego w ruinę pałacu został książę Wacław Euzebiusz von Lobkowic. Zmiany, jakie wprowadził zatrudniony przez niego włoski budowniczy, Antonio della Porta, spowodowały odejście od pierwotnej koncepcji palazzo in fortezza. Zamek uzyskał w latach 1670–1700 kształt manierystyczno–barokowego pałacu o dominującej mieszkalno–reprezentacyjnej funkcji, na rzucie litery U, piętrowej budowli na podpiwniczeniu, otoczonej fosą, przez co podpiwniczenie zyskuje od zewnątrz wygląd samodzielnej kondygnacji. Sądzi się, że wzorcem dla budowli była główna siedziba Lobkoviców w czeskich Roudnicach. W 1785 roku posiadłość za 1 milion guldenów przeszła w ręce księcia kurlandzkiego Piotra Birona. Pracami nad przebudową wnętrz pałacu kierował w końcu XVIII wieku Krystian Walenty Schultze. Piotr Biron osiadł na stałe w Żaganiu po utracie księstwa Kurlandii. Nie posiadając męskiego potomka uzyskał prawo dziedziczenia po linii żeńskiej. Późniejsze dzieje – patrz historia Żagania. Po okresie powojennej dewastacji, gdy rozproszeniu lub zniszczeniu uległy resztki wyposażenia, w latach 1965–1983 prowadzono w rezydencji długotrwałe prace remontowe i restauratorskie. Dziś mieszczą się tu różne placówki kulturalne i urzędy.

Zagan Palac wg Dunckera005żagań005Żagań-książę Ludwig, lubuskieŻagań-lubuskieżagań- pałac001

Żagań (150)

Żagań (139)

Żagań (131)

Żagań (109)

Żagań (90)

ZAMEK II

Za czasów Henryka III ok. 1,5km od nowożytnego miasta na terenie dawnego grodu zbudowano zamek pod koniec XIII wieku, którego zadaniem było strzec przeprawy przez Bóbr. Znajdował się na wzniesieniu zwanym Wzgórzem Zamkowym. W 1318 roku teren wzgórza z ruinami zamku podarowany miastu przez margrabiego magdeburskiego Waldemara. Na początku XX wieku na wzgórzu postawiono wieżę Bismarcka, istniejącą do dzisiaj.

Zagan-kosciol katolicki, byly klasztor augustianow

ZAMEK III

Relikty zamku znajdującego się w obrębie klasztoru augustianów, zbudowany przez Przemka Ścinawskiego(1265-71-1289). Zamek z wieżą mieszkalną został w 1299 roku,  przejęty przez augustianów jako dar księcia żagańskiego Konrada Garbatego(1260-65-1304). Jego pozostałości znajdują się w północno-wschodnim skrzydle zabudowań klasztornych.

PAŁACOWE WNĘTRZA

Zagan sala blekitna palac Żagań- pałac- sala niebieska Zagan- pokoj Wallensteina, lubuskie Zagan- sala ksiecia Wallensteina Żagań- pokój Wallensteina2 Żagań- pokój WallensteinaŻagań - jadalnia

PARK

Żagań- częśc parku z fontannąŻagań- oranżeria w parkuZagan- czesc parku z rzezbamiZagan- park1Żagań- część parku przypałacowego

Żagań 1939, lubuskie Żagań 1924, lubuskie

ŻAGANIEC /Hermsdorf/

Wieś położona w gminie Iłowa powiatu żagańskiego. W 1412 roku była własnością rodu von Lessnow(Leslau, Lessel) z Płot. W latach 1533-1551 należała do rodu von Niesemeuschel z Bogaczowa a w 1564 roku była własnością rodziny von Blanckenstein z Lubieszowa. Już w 1568 roku właścicielem wsi jest rodzina von Schlichting z Obiszowa. W latach 1565-1678 Żaganiec należał do rodu von Schellendorf z Iłowej. W 1678 roku wieś w rękach Pani von Friesen z Iłowej, kolejno hrabiów von Promnitz w 1681 roku. Od 1750 roku dobra posiadają książęta żagańscy.

Żaganiec 1901, lubuskie

ŻAKÓW /Saatz/

Była wieś w gminie Iłowa powiatu żagańskiego, obecnie dzielnica Iłowej. W latach 1392-1562 wieś należała do rodziny von Oppel. W latach 1562-1669 wieś  należała do rodu von Schellendorf kolejno z Zagrodna, Pause(obecnie część wsi Dobra n/Kwisą oraz Ług koło Góry Śląskiej. Do 1844 roku należała do właścicieli Iłowej: von Schellendorf, von Friesen, von Promnitz, von Kospoth. Później dość częste zmiany właścicieli. Wymienia się rodziny: Strutz z Konina Żagańskiego(1844), Pani von Gersdorf z Drezna i Pani von Stephany z Kӧtschenbrӧda, obie z domu Strutz(1894), Manger z Konina Żagańskiego(1894), Bank Ziemny z Berlina(1903), Manger(1905), Gerlach(1906), Vlaas z Sӧrnewitz z ok. Miśni(1907), Pfeiffer(1909), Borchardt(1909), Wieschendorf(1909), Hübner z Frankfurtu n/Odrą(1911), Albrecht z Berlina (1919), Brandin(1919), von Ulrici z Kłopotowa(1920), Meyer(1922), Winckler z Iłowej(1929-1940).

W północnej części wsi znajdował się majątek. Obecnie na terenie byłego folwarku szkółka krzewów ozdobnych.

Żaków 1901, lubuskie

ŻARCZYN /Gross Schönfeld/

Wieś położona w gminie Widuchowa powiatu gryfińskiego. Początki wsi sięgają średniowiecza. We wsi majątek należący do władcy Prus, w 1870 roku do skarbu państwa, mający 692 ha gruntów. Do 1939 roku nadal własność państwa pruskiego. Dzierżawiony. W 1910 roku majątek liczący 719,61 ha gruntów dzierżawiony przez rodzinę Niemann. W 1928 roku majątek liczący 557 ha gruntów dzierżawiony przez Johanna Riemann.

W południowo-zachodniej części wsi położony był zespół dworski.

ŻARKI WIELKIE /Gross Saerchen/

Niewielka miejscowość położona w gminie Trzebiel powiatu żarskiego. Pierwsza wzmianka o wsi pojawia się w roku 1346 oraz kolejno w latach: 1353(der Sar), 1406(zum der Sara), 1454(Serichen), 1527(grossen Serichen), 1546(Gross Serichen). W 1353 roku należała do dominium Przewóz, którego właścicielem był ród von Hackeborn. Jako lennik rodu von Hackeborn w 1399 roku wymieniany jest Witzman von Kamenz. W latach 1402-1552 należała do rodu von Biberstein z Żar. W 1441 roku wymienia się Friedricha von der Heide, a ród von der Heide wzmiankowany jeszcze w latach 1513, 1527, 1544, 1546. Później część wsi była w rękach Fabiana von Schӧnaich, część należała do dominium żarskiego, którego lennikiem był w roku 1587 Georg von Lossow. W roku 1602 wieś należała do włości mużakowskich, należących do burgrabiego von zu Dohna. Po zmianie nazwy na Nową Wieś po raz kolejny przynależna do Państwa stanowego Żary.

Zarki Wielkie- ruiny zamku

Żarki Wielkie1Żarki WielkieŻarki Wielkie plany przyziemia zamku

WIEŻA RYCERSKA

Wieża rycerska zbudowana w 1 połowie XIV wieku, prawdopodobnie przez rodzinę von Hackeborn od końca XVIII wieku pozostaje w ruinie. Murowana z cegły, założona na rzucie prostokąta. Zachowane są mury obwodowe do wysokości 3-6 m. Zwana w XV wieku „Czerwonym domem” była w tym okresie schronieniem dla mieszkańców, ale również dla awanturników i rycerzy-rozbójników. W latach 1434 i 1436 zaatakowana i niszczona przez władców księstw głogowskiego i żagańskiego powoli traci swoją funkcję obronną i popada w ruinę. W latach 1693-95 zostaje częściowo rozebrana, a materiał wykorzystano do budowy miejscowego kościoła.

ZESPÓŁ DWORSKI

W zachodniej części wsi nad Nysą Łużycką resztki zespołu dworskiego nieopodal ruin byłych zakładów papierniczych.

Zarki Wielkie przy drodze Bad Muskau-Trzebiel

Zarki Wielkie- dworŻarki Wielkie pow. Żary, lubuskie

Żarki Wielkie 1929, lubuskie

ŻARNÓWKO /NeuSarnow/

Wieś położona w gminie Stepnica powiatu goleniowskiego. Założona w 1777 roku jako kolonia olęderska. W 1870 roku mowa o  majątku z siedzibą dworską, w latach 60-tych XIX wieku własność rodziny Ferno, właścicieli majątku w Recławiu. W spisie majątków z 1910 roku właścicielem majątku A i C o powierzchni 253 ha gruntów był Oskar Ferno. W spisie z 1928 roku administratorem dóbr był H.Zander. W południowo-zachodniej części wsi położony był folwark. Obecnie bez śladu po majątku.

ŻARNOWO /Altsarnow/

Wieś położona w gminie Stępnica powiatu goleniowskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1280 roku(Zarnowe) oraz w latach 1291(Zarnow), 1318(Villa Zarnow). W 1394 roku książę Bogusław VIII potwierdził, że Ludecke von Massow sprzedał połowę wsi klasztorowi wolińskiemu. W tym samym roku książę Warcisław VII sprzedaje pozostałe dobra należące do Ludolfa vom Massow, pozostawiając majątki rodów von Muckerwitz oraz von Zastrow. W 1469 oraz w 1654 roku nadal część wsi należy do rodziny von Zastrow. W XVIII wieku wieś podzielona pomiędzy rody: von Zastrow, von Flemming z Rzystnowa oraz von Zastrow z Łąki. W 1811 roku Castner, wysokiej rangi urzędnik państwowy kupił majątek-folwark. Na mapie z 1784 roku folwark położony był w północno-zachodniej części wsi. Na mapach z końca XIX wieku nie ma śladu po folwarku. Prawdopodobnie majątek został rozparcelowany może po 1820 roku.