GÓRZNO /Göhren/

Wieś położona w gminie Bierzwnik powiatu choszczeńskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1337 roku. Wieś była w posiadaniu rodu von Segefeld. W 1354 roku została nadana Cystersom z Bierzwnika. Rodzina von Segefeld wyprzedawała swoje dobra z powodu konfliktu z zakonnikami. W 1539 roku kasacja klasztoru a wieś weszła w skład domeny państwowej i była wydzierżawiana. W 1879 roku majątek o powierzchni 396ha należał do rodziny Heller. W 1896 roku majątek o powierzchni 443,25ha należał do Hellmutha Heller, którego majątek w 1914 roku obejmował  443ha. W 1929 roku dobra posiadała wdowa Olga Heller, dzierżawcą był Wilhelm Müller, a majątek obejmował 443ha areału W tym czasie dwa większe gospodarstwa we wsi należące do: Wilhelma Schmidt(58ha) i Richarda Vӧlker(114ha).

Dwór

 

 

 

 

Był to budynek zbudowany na planie prostokąta, parterowy, kryty dachem dwuspadowym, podpiwniczonym. Nie istnieje. Na miejscu dworu stoi nowy budynek mieszkalny.

 

GWOŹDZIEC

Miasteczko przed 1945 rokiem położone w dawnym powiecie kołomyjskim nad rzeczką Czerniawą, dawniej w województwie ruskiem, ziemi halickiej. W 1373 roku książę Władysław Opolski za zasługi nadał Chodkowi Łojewiczowi  wieś „Gozdzecz” nad Czerniawą. W 1475 roku właścicielem był Prokop z Gwoźdźca. W XVI wieku należał do Buczackich herbu Abdank, od których przeszedł do Potockich herbu Pilawa. Zofia Potocka, starościanka jabłonowska, wychodząc za mąż za Michała kniazia z Kozielska Puzynę herbu Oginiec, wniosła te dobra na ponad dwa wieki w dom rodziny męża. Był on starostą stęgwilskim, pisarzem wielkim litewskim. Po nim dobra odziedziczyła córka, Konstancja kniaziówna Puzynianka, od 1754 roku zamężna za Stanisławem Kostką kniaziem Puzyną, urodzonym w 1711 roku. Był właścicielem Sołotwiny i kilku innych miejscowości ziemi halickiej. Po śmierci Konstancji, żeni się z Barbarą Siemianowską herbu Grzymała, a po raz trzeci z Antoniną Ponińską herbu Łodzia. Gwoździec odziedziczył syn z pierwszego małżeństwa, Jan Duklan  kniaź Puzyna, urodzony w 1755 roku. Był chorążym gwardii koronnej oraz szambelanem Jego Królewskiej Mości. Ożenił się z Franciszką Koziebrodzką herbu Jastrzębiec. Dobra dziedziczy syn Jana i Franciszki, Roman Stanisław kniaź Puzyna(1788-1861). Był właścicielem Czechowej i Ostapkowiec z folwarkami, majorem wojsk Księstwa Warszawskiego, uczestnik kampanii z lat 1809, 1812, 1813, kawaler Złotego Krzyża Virtuti Militari, Legii Honorowej. Ożeniony z Hortensją Dwernicką herbu Sas(1806-1879), córką generała Józefa Dwernickiego i Julianny Żukowskiej herbu Prus III. Kolejnym dziedzicem dóbr był młodszy syn Romana i Hortensji, Roman Longin kniaź Puzyna(1837-1901), uczestnik Powstania Styczniowego. W 1866 roku ożenił się z Heleną Marią Brunicką(1844-1926). Posiadał również Toporowce i Głuszków w powiecie horodeńskim. Był założycielem nowej rezydencji, a także kolekcjonerem – do 1939 roku we dworze znajdował się bogaty zbiór monet. Po nim majątek odziedziczył syn Romana Longina i Heleny, Leon kniaź Puzyna(1868-1932), ożeniony z Zofią hrabianką Broel-Plater, córki hrabiego Stanisława z Wielichowa w Wielkopolsce. Był świetnym gospodarzem, hodowcą koni półkrwi arabów polskich, działaczem społecznym i politycznym. Był bibliofilem i zbieraczem pamiątek narodowych. Ostatnimi właścicielami dóbr była wdowa po księciu oraz Teresa urodzona w 1919 roku i Stanisław urodzony w 1921 roku. Ich starszy brat Roman zmarł w wieku dziecięcym.

Zamek

Po zamku Buczackich do 1939 roku przetrwały wały ziemne.

Dwór I

Do połowy XIX wieku istniał dwór, który z nieznanych powodów popadł w ruinę.

Dwór II

Okołom 100-150 metrów od starszej budowli około 1875 roku został przez księcia Romana Longina zbudowany nowy dwór. Był to budynek murowany z cegły, na wysokiej podmurówce, w większości parterowy, na skrzydle dwukondygnacyjny. We dworze znajdowała się bogata galeria obrazów rodzinnych sięgających XVII wieku, w tym portret generała Dwernickiego, obrazy Matejki, Juliusza i Wojciecha Kossaków, cenna porcelana, zbiór mundurów wojskowych, zbiór monet, biblioteka oraz zbiór zegarów oraz archiwa z czasów króla Władysława IV, generała Dwernickiego. Istniała również w Gwoźdźcu mała zbrojownia z armatami użytymi przez Dwernickiego w bitwach Powstania Listopadowego. Obok dworu położony był park krajobrazowy. Dwór ucierpiał w czasie I wojny światowej.  Na początku II wojny zniszczony wraz z zbiorami.

W obok leżącym Starym Gwoźdźcu należącym do Puzynów, później do hrabiów Dzieduszyckich, po Marii Dzieduszyckiej(ur.1870) przeszły w ręce jej męża Władysława Komorowskiego. Ostatnim właścicielem była rodzina Horochów znajdował się dwór, obecnie nie istniejący.

GÓRA /Guhrau/

Miasto powiatowe po raz pierwszy wzmiankowane w 1155 roku aczkolwiek prawdopodobnie odnosi się ta wzmianka do pobliskiej wsi Stara Góra. Kolejno wymieniana w 1288r., 1327(Gora). Lokację miasta na prawie niemieckim dokonał książę Henryk III głogowski. W 1310 roku Góra stała się ośrodkiem administracji książęcej, której podlegało około 30 okolicznych wsi. W 1329 roku właścicielem Góry był książę Jan ścinawski(1296/1300-1361/1364). W tym samym roku staje się lennem króla Czech. W 1375 roku miasto podzielone na część książęcą należącą do książąt głogowskich i żagańskich i część królewską należącą do króla Czech. W 1404 roku miasto stało się własnością książąt cieszyńskich. Od 1442 roku Góra była własnością Małgorzaty Cylejskiej(ok.1411-1480), żony księcia Władysława głogowskiego. W 1491 roku Góra jest własnością księcia głogowskiego Jana Olbrachta(1459-1501), późniejszego króla Polski. Od 1499 roku pod zarządem księcia Zygmunta, późniejszego króla Polski, Zygmunta I Starego. Od 1508 roku ponownie pod koroną czeską a od 1526 roku miasto znalazło się pod panowaniem Habsburgów austriackich.   Później pod panowaniem niemieckim.

Zamek

Wzniesiony prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku. Wzmiankowany w 1409 roku. Obecnie uważa się, że pozostałością po zamku jest budynek czworokątny, wzniesiony z cegły, stanowiący część południowo-zachodniego odcinka murów miejskich. Była to zbrojownia zaadoptowana na więzienie w XIX wieku.

Będzie

GRABOWNO /Graben/

Wieś położona w gminie Góra powiatu górowskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1305 roku. W latach 1321-1328 przy księciu Janie ścinawskim świadkował Grzymisław z Grabowna. W 1505 roku lenno na terenie wsi posiadał ród von Kreckwitz. W 1513 roku jako przedstawiciel weichbildu górowskiego występował Kasper Schettl z Grabowna. W 1615 roku dobra na terenie wsi posiadała rodzina von Unruh. W latach 1660 – 1796 siedziała tu rodzina von Stosch. W 1791 roku mowa o dwóch folwarkach. Jeden z nich należał do rodziny von Schlichting. Posiadali majątek do 1856 roku. W 1814 roku majątek na terenie wsi posiadała rodzina von Schweinitz.

Na terenie wsi położone były dwa folwarki i prawdopodobnie dwie siedziby dworskie.

Dwór I

 

 

 

Dwór nie istnieje.

GAŁĘZÓW /GALLENSOW/

Wieś położona w gminie Dębnica powiatu słupskiego. Po raz pierwszy wymieniona w 1286 roku i należała do klasztoru w Białobłokach(Belbuk). Wymieniona również w 1288 i 1294 roku(Galanzinou) i (Glanzino). Stare lenno rodu von Zitzewitz. Pierwszym wymienionym był w 1432 roku Jarislaw Starszy, urodzony ok. 1360 roku a miejscowość nazywała się Gallensaw. W 1717 roku dwa majątki należące do Clausa von Zitzewitz i Gneomara von Pirch. Rodzina von Pirch(Pirche, Pierzchowski, Pirscha, Pyrsche, Pierskow, Pierschowa, Pyrsza) wymieniana również w 1720 roku. Około 1784 roku majątek posiadał Friedrich Johann Georg von Zitzewitz, wymieniony w 1797 roku. W 1833 roku dobra odziedziczył Adolf von Zitzewitz. Zmarł bezdzietnie. Dobra odziedziczyli bratankowie i bratanice. Posiadali wieś do 1855 roku. W 1882 roku siedział tu Jesco von Puttkamer, najmłodszy syn Eugena von Puttkamera. Po śmierci Jesco w 1918 roku dobra odziedziczył jego syn, Otto von Puttkamer zmarły w 1927 roku a następnie jego syn, Jesco von Puttkamer, ostatni właściciel majątku.

Dwór

 

 

 

 

Dwór nie istnieje.

GROMADZYŃ /Herrndorf/

Gromadzyń, dolnośląskie

Wieś położona w gminie Prochowice powiatu legnickiego. W 1686 roku właścicielem wsi był von Zierowski z Zierowa herbu Łzawa. W 1726 roku Gromadzyń należał do rodu von Hochberg. W latach 1742-1771 wieś należała do rodu von Czettritz(Zettritz). W latach 1830- 1847 należała do rodziny von Hardenberg. W 1845 roku właścicielką majątku była hrabina Henriette Elisabeth von Hardenberg, z domu hrabianka von Czettritz-Neuhaus. W 1873 roku majątek hrabiego von Hagen z Mӧckern koło Magdeburga obejmował 964 morgów ziemi a dzierżawcą i mieszkańcem pałacu był Gӧhle z Kl. Kreidel. W 1886 roku właścicielem majątku o powierzchni 240ha była wdowa von Reuss, z domu hrabianka von Hagen zu Bleckendorf. Dzierżawcą był Winkelmann. W 1894 i w 1898 roku majątek o areale 240ha nadal w posiadaniu wdowy von Reuss. Dzierżawcą był Paul Kern. W 1902 i 1905 roku dzierżawcą był Hermann Arndt. W 1909 roku majątek o areale 236 ha należał do Waltera Schaefer. W 1917 i w 1921, 1926 roku właścicielem majątku o powierzchni 236ha był porucznik Walter Knauer. W 1937 roku majątek po rozparcelowaniu przez Deutschen Ansiedlungsbank z Berlina. Właścicielem resztówki o areale 67,81ha był Alfons Lange.

Pałac
Gromadzyń, dolnośląskie

 

 

 

 

Nie istnieje. Po założeniu zachował się budynek gospodarczy.

 

 

 

 

GOSZCZYNA /Gusten/

Wieś położona w gminie Domaniów powiatu oławskiego. Początkowo wieś książęca, od XVII do XIX wieku domena królewska. Od połowy XVIII wieku pojawiają się drobne własności ziemskie. W 1758 na terenie wsi majątek posiadała rodzina Hinke, która dobra posiadała do 1937 roku. W 1894 roku majątek o areale 121 ha posiadał Albrecht Hinke.  Drugi od 1872 roku był własnością Ernsta Wilhelma Schӧps. W 1894 roku majątek Theodora Schӧps obejmował 105 ha. W 1909-1921 właścicielką dóbr była Pani Elly Schӧps. W 1930 roku majątek był w posiadaniu Pani Hedwig Burghardt, z domu Schӧps a w 1937 roku do Pani Barbary Burghardt. Na terenie wsi był jeszcze jeden majątek należący do Maxa Hagedorn w latach 1897-1937.

Pałac-willa

Pałac zaadoptowany na budynek szkolny.

Willa I- Hagedorn

Obecnie budynek mieszkalny.

Willa II

Obecnie budynek mieszkalny

 

GOLISZÓW /Göllschau/

Wieś położona w gminie Chojnów powiatu legnickiego. Wzmiankowana w 1210(Golostouci) oraz w 1352 roku(Golschow).  W XIV wieku wieś należała do braci Hannusa i Niklasa von Schonynfeld. W latach 1653-1722 majątek należał do rodu von Abschatz. W 1800 roku dobra w rękach rodziny von Gessler. W 1845 roku część środkowa była domeną państwową z folwarkiem. Część Dolna była domeną państwową z folwarkiem. Część górna była domeną państwową z dworem, folwarkiem. Na początku XX wieku majątek posiadał Dr. Feliks Dyhrenfurth z Piotrowic.

Dwór- Folwark Dolny

Dwór zbudowany w 1598, przebudowany w XVIII wieku oraz w 1912 i 1933 roku. Całość otoczona murem z brama wjazdowa. Zachowany budynek gospodarczy.

Dwór- Folwark Górny

Na terenie folwarku górnego stał dwór otoczony fosą. Obecnie po założeniu zachował się park krajobrazowy i mostek nad fosą. Sam dwór w latach 60-tych i 70-tych był remontowany. Remont przerwano a dwór rozebrano.

GRAPICE /Grapitz/

Wieś położona w gminie Potęgowo powiatu słupskiego. W latach 1523-1700 wieś posiadała rodzina von Rexin. W 1700 roku należy do rodziny von Hoym. W tym roku Gneomar Reinhold von Hoym zakupił majątek i w 1717 roku był wymieniony jako właściciel wsi. Dobra odziedziczyła jego córka. W latach 1719-1772 wieś w posiadaniu rodu von Zitzewitz poprzez małżeństwo z panną von Hoym. W latach 1772-1784 dobra w rękach rodu von Massow. W 1772 roku majątek zakupił Kaspar Friedrich von Massow. W 1804 roku majątek zakupiony przez kapitana von Paris. W latach 1817-1847 w rękach rodu von Puttkammer. W 1847 roku majątek zakupił Karl Wilhelm Sigismund Wallenius. Po nim dobra odziedziczył Rudolf Wallenius(1884-1928) a następnie Christoph Wallenius, który posiadał dobra do 1945 roku.

Pałac

Pałac eklektyczny prawdopodobnie z końca XIX wieku, dwukondygnacyjny, podpiwniczony. Obok park krajobrazowy. Dość czytelne podwórze folwarczne. Budynki nie zachowały się.

GOGOLEWKO /Neu Jugelow/

Wieś położona w gminie Dębnica Kaszubska powiatu słupskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1440 roku(Gughelow) oraz w latach: 1490(Gulgelow), 1496 (Ghugelowen). Nazwa Jugelow pochodzi z 1507 roku. Pierwszym, który był założycielem starszej linii Jugelow był Joachim von Zitzewitz, radca książęcy. W 1728 roku własność rodu von Grumbkow(Grumbekow). W latach 1608 do 1837 majątek należał do rodziny von Zitzewitz. Kolejnym właścicielem był Otto Franckenstenowi(1820-1878). W 1845 roku dobra przechodzą w ręce Edmunda von Below i posiadał dobra do 1859 roku.  Ostatnim właścicielem do 1945 roku Oswald Zander.

Dwór

Majątek położony był na zachodnim krańcu wsi. Obecnie po założeniu zachowały się resztki parku dworskiego.

GŁUSZYNO /Gross Gluschen/

Wieś położona w gminie Potęgowo powiatu słupskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1310 roku(Goluskyna). Od 1482 do 1682 roku wieś należała do rodu von Rexin. W 1523 roku w spisie wymieniony Marten Rexins z dziećmi oraz Jurgen Rexins z rodziną. W XVI wieku lenno posiadała rodzina von Prebentow(Prebndow, Prebendow-Prebendowski, Prebendow-Przebendowski, wcześniej von Wilmersdorf lub Wilmsdorf). Już w 1681 roku siedziała tu rodzina von Grumbkow(Grumbekow). Wg innego autora w 1682 roku wieś zakupił Joachim Ernst von Grumbkow. Jednym z ważniejszych właścicieli tego rodu był pruski minister stanu Philipp Otto von Grumbkow. Od około 1706 roku dobra w rękach rodu von Somnitz. Wg spisu z 1717 roku siedział tu Peter Christoph von Somnitz. W latach 1729-1743 wieś należała do rodziny von Puttkamer. Jednym z właścicieli był generał-porucznik Georg Dietrich von Puttkamer. Część autorów wymienia rodzinę von Kameke, ale byli oni właścicielami pobliskiej Głuszyny Małej. Kolejnym właścicielem była w 1743 roku rodzina von Kirchbach. W 1762 roku własność rodziny von Frankenberg. W latach 1762-1797 dobra w rękach rodu von Pirsch(Pirche, Pierzchowski, Pirscha, Pyrsche, Pierskow, Pierschowa, Pyrsza). W latach 1797-1807 majątek należał do rodziny von Paris. W latach 1807-1842 należała do rodziny von Schultz. W 1854 roku majątek zakupił August Ferdinand Neitzke. W latach następnych dość częste zmiany właścicieli: Heinemann(1893), von Rieck-Eggebert(1910), Harry Pollnau(1928), Anna Pollnau(1938). W 1930 roku córka Harryego Pollnau wychodzi za mąż za najstarszego syna Ericha von Rieck-Eggeberta, też Ericha. Do 1945 roku majątek w rękach Ericha i Ingeborg von Rieck-Eggebert.

Pałac

Na fundamentach starszej budowli w 1926 roku został wybudowany pałac neoklasycystyczny. Zbudowany na planie wydłużonego prostokąta, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, kryty dachem czterospadowym.

GŁÓWCZYCE /Glowitz/

Wieś gminna położona w powiecie słupskim. Po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie z 1252 roku(Glovectz), gdzie wymieniono rycerza Ratislausa z Glovectz. W 1402 wymieniono rycerza Nicolausa van de Glouitze. Około 1475 roku właścicielem wsi był Nicolaus von Puttkamer. Majątek należał do von Puttkamerów do 1945 roku. Prawdopodobnie od XVI wieku na terenie wsi położone były dwa majątki. W latach 1665-1746 część wsi należała do rodu von Stojentin. W 1731 roku drugi z majątków posiadała rodzina von Podewils(Podwyls, Pudewyls, Pudwyls, Pudwils). W latach 1731-1791 majątek na terenie wsi posiadała rodzina von Marschall. W 1791 roku drugi z majątków posiadała rodzina von Kleist(Klest, Clest). W latach 1848-1852 majątek na terenie wsi posiadała rodzina von Zitzewitz(Zitzwitz, Zitzevitze, Czitzwitz, Czitzewitze). Posiadającą majątek w Główczycach wymieniono również rodzinę von Sydow.

Pałac

Zbudowany w połowie XIX wieku w stylu neogotyckim. Dwuskrzydłowy, dwukondygnacyjny, zbudowany na planie litery T. Do lat 90-tych posiadał oryginalną stolarkę drzwiową oraz wyposażenie gabinetu z herbami von Puttkamerów. Do pałacu prowadzi barokowa brama. Położony w otoczeniu parku krajobrazowego z XIX/XX wieku. Obok zabudowania folwarczne z połowy XIX wieku, rozbudowane na początku XX wieku. Pałac przez lata był nieużytkowany. Spalił się w marcu 2020 roku.