DĄBROWA/Damerow/

Osada położona w gminie Świerzno powiatu kamieńskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1780 roku jako folwark wchodzący w skład majątku w Sulikowie, będącego w tym czasie własnością rodu von  Brockhausen. W latach 1833-55 własność Alexandera Itzig i Samuela Nathana Ascher, w latach 1855-61- von Kruser, w latach 1861-66- Georga Westrӧm, w latach1866-1880r.- Birnbaum`a(zięć Georga Westrӧm), w latach 1880-1945r- von Flemming(Heino von Flemming 1939r.),

Ciekawy budynek praw. z końca XIXw. (siedziba zarządcy folwarku?)

 

PARŁÓWKO/Parlowkrug/

Osada położona w gminie Wolin powiatu kamieńskiego, położony ok. 16,5km na południe od Kamienia Pomorskiego. Po raz pierwszy wzmiankowany w 1870 roku. Były folwark wchodzący w skład majątku w Parłowie, założony przez ówczesnych właścicieli, rodzinę von Wedel-Parlow. W 1910 roku należał do Alberta Knoll, w latach 1928-45 do Willego Braun.

Zachował się budynek mieszkalny z przełomu XIX-XX wieku.

 

POTOTURÓW-POTUTORÓW

Wieś położona obecnie w obwodzie tarnopolskim, w rejonie Szumskim na Ukrainie. W 1513 roku Zygmunt I nadał wieś Bobuszowi Bobowitynowi herbu Korczak. Do 1939 roku właścicielem majątku był Eustachy Jan  Colonna-Czosnowski herbu Kolumna(Roch, Pierzchała). Kiedy dokładnie wieś stała się własnością rodziny Colonna-Czosnowskich nie ustaliłem. Rodzina wywodząca się z Mazowsza, od XVII wieku pojawiła się na Wołyniu. Jak podaje syn ostatniego właściciela  majątku, Karol, jego rodzina wywodzi się z Mazowsza pisząc się z Obór i Czosnowa pod Warszawą. Jan Antoni Colonna-Czosnowski(*1724- ok.1747), kasztelan wyszogrodzki, trzeci syn Karola Stanisława, podczaszego zakroczymskiego i kasztelana warszawskiego, ożeniony z Ormianką ze Lwowa Anną Mańczukiewicz( Mańczukowska), córka Mikołaja Szymona i Eufrozyny z Nurkiewiczów, zakupił dobra na Wołyniu. Miał trzech synów: Józefa, Ignacego i Jana. Jan(*1724) ożeniony z hrabianką Teklą Skarbek h. Awdaniec, córką hrabiego Rafała Ludwika i Teresy z d. Bogusz herbu Półkozic, zakupił klucz honorowiecki z Radoszówką. Miał trzech synów i dwie córki. Najmłodszy z rodzeństwa Jan Nepomucen(*1791-+1869), marszałek szlachty krzemienieckiej ożeniony z Marią(Marianną) Bożeniec-Jełowicką(*1824-+1896) herbu własnego, córką Jana Felicjana i Cecyli z d. Ostrowskiej, miał jedenaścioro dzieci, z czego przeżyła jedna córka i ośmiu synów. Wszystkie dzieci urodzone w Radoszówce. Prawdopodobnie od połowy XIX wieku rodzina przeniosła się do Pototurowa, gdzie stał dwór. Najstarszy z synów Karol Czesław(*06.08.1847-+1933) ożenił się z Krystyną Jaroszyńską h. własnego(+1919), córką Henryka z Tywrowa i  Franciszki Gadomskiej. Miał dwójkę dzieci: córkę Marię za Stanisławem Radzimińskim i Eustachego Jana. Eustachy Jan Colonna-Czosnowski urodził się we Lwowie dnia 3 maja 1883 roku.  W tym czasie jego rodzina posiadała latyfundium ziemskie z siedzibą w Radoszówce(powiat krzemieniecki), Oborę i Pototurów, częściowo utracone po traktacie ryskim. W spisie właścicieli ziemskich z 1930 roku odnajdujemy Karola Colonna-Czosnowskiego, właściciela Radoszówki, Eustachego Colonna-Czosnowskiego, właściciela Pototurowa i Piotra Colonna-Czosnowskich, właściciela Obór, wszystko w powiecie krzemienieckim. Eustachy Jan Colonna-Czosnowski ukończył V Gimnazjum Klasyczne w Kijowie, a następnie w latach 1900-1905 studiował prawo na Uniwersytecie św. Włodzimierza w Kijowie oraz na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie. Przebywał na stypendium Francji i Włoszech. Po powrocie do kraju w latach 1906-1918 pracował w Dyrekcji Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń(Asekuracji) w Kijowie. Był też członkiem zarządu kijowskich zakładów budowy maszyn Gretera i Kriwanka oraz pełnił funkcję kontrolera gospodarstw rolnych czterech podolskich cukrowni(Czarnomin, Gniewań, Kordelówka i Tomaszpol). W 1919 roku po zajęciu Kijowa przez wojska radzieckie pracował w „Sownarchozie”. Po zajęciu Kijowa przez wojska atamana Petlury i utworzeniu polskiego konsulatu, Czosnowski objął stanowisko szefa Wydziału Repatriacyjnego. Po zajęciu Kijowa przez wojska bolszewickie w lutym 1020 roku Czosnowski wraz z konsulatem ewakuował się do Krzemieńca, gdzie objął funkcję wiceprezesa tamtejszego „Ziemstwa”, instytucji samorządu terytorialnego, złożonego z przedstawicieli ziemiaństwa, mieszczan i zamożnych chłopów. 29 kwietnia 1920 roku we Lwowie ożenił się z Klementyną Jaxa-Małachowską(1891-1979), z którą miał syna Karola(*24.02.1921-+17.10.2015) oraz córkę Krystynę(późniejszą Dembińską), urodzoną 24 stycznia 1922 roku. Po zajęciu Krzemieńca prawdopodobnie małżeństwo uciekło do Lwowa i tam osiadł poświęcając się pracy pisarskiej oraz studiom historycznym. Na Wołyń do majątku powrócił w połowie lat 30-ych. W tym czasie był w separacji z żoną, która zamieszkała z córką w Oborach, które należały do nieletniego syna Karola. Majątek ten leżący kilka kilometrów od Pototurowa odziedziczył po bracie jego dziadka, Piotrze Colonnie-Czosnowskim. Eustachy Jan zamieszkał w Pototurowie. W 1939 roku po wybuchu wojny uciekli do Krzemieńca gdzie przebywał z Rodziną do 1945 roku. Syn w trakcie ucieczki do Angli przez Litwę i Szwecję, złapany przez bolszewików wylądował w gułagu w Republice Komi na Uralu. Sam Eustachy Jan w ramach wysiedlenia dnia 18 lipca 1945 roku przybył do Bytomia, gdzie połączył się z rodziną, zoną i córką. Od 20 sierpnia 1945 roku rozpoczął pracę w Archiwum Miejskim w Bytomiu, od października 1945 do grudniu 1946 był przewodniczącym Miejskiej Komisji Weryfikacyjnej Do pracy w archiwum wrócił w grudniu 1946 roku. W tym czasie był zmagał się z neuralgią nerwu trójdzielnego oraz astmą. Ze względu na wiek i zły stan zdrowia pracę w archiwum zakończył w lutym 1952 roku. Zmarł 16 sierpnia 1954 roku w Bytomiu i tamże pochowany na cmentarzu „Mater Dolorosa”. Był ostatnim właścicielem Pototurowa. Syn Karol urodzony dnia 24 lutego 1921 roku po 1,5 rocznym pobycie w gułagu zaciągnął się do armii generała Andersa przechodząc z nią cały szlak bojowy. Po wojnie osiedlił się w Wielkie Brytanii, gdzie zajął się prowadzeniem własnej firmy oraz hobbystycznie jeździectwem i polowaniami. W 1948 roku ożenił się z Marią Heydel h. własnego. Małżeństwo było bezdzietne. Zmarł 22 października 2015 roku w wieku 95 lat. Swoje wspomnienia zawarł w książce wydanej w 2007 roku pt. „Na łasce losu. Wspomnienia 1939-1999”

RÓŻANKA /Rosenthal/

Wieś położona w gminie Międzylesie powiatu kłodzkiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1358 roku. Na przełomie XIII i XIV wieku własność klasztoru cystersów z Kamieńca Ząbkowickiego. Później wchodziła w skład państwa Szczerba. Od 1684 roku w rękach hrabiego von Althann, od 1803 roku hrabiego Antona Alexandra von Magnis. Część wsi w 1840 roku należała do księżnej Marianny Orańskiej.

DWÓR

 

 

Przy drodze ruina dworu z pierwszej połowy XVII wieku. Na dziedzińcu podwórza dworskiego zabytkowy gołębnik.

ZAŁOŻENIE DWORSKIE

Drugi majątek położony był tuż przy kościele. Obecnie na jego miejscu znajduje się Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy „Regle”.

 

BYSTRZYCA KŁODZKA /Habelschwerdt/

Miasto położone w powiecie kłodzkim. Była osada czeska po raz pierwszy wymienione w 1310 roku/Hawelwerd/.  W połowie XIII wieku osada rycerska należąca do namiestnika królewskiego ziemi kłodzkiej Gallusa(Havla) von Lemberk, który został pozbawiony kasztelani kłodzkiej w 1253 roku. Od 1319 roku miasto zaliczone w poczet miast królewskich decyzją króla Jana Luksemburskiego. W tym czasie wójt Jacob Rücker wzniósł mury obronne otaczające miasto, w tym wieżę warowną. Rozwój miasta wstrzymany przez najazd husytów w 1429 roku. Kolejny kryzys dotknął miasto podczas wojny o tron pomiędzy Jerzym z Podiebradu a Maciejem Korwinem a miasto w 1469 roku musiało zapłacić okup wojskom wrocławskim Macieja Korwina. W 1475 roku duże zniszczenia w strukturze przyniósł pożar miasta. Kolejny kryzys to okres wojny trzydziestoletniej. Duże zniszczenia nastąpiły w 1646 roku, kiedy Szwedzi spalili większą część miasta. Od 1567 roku miasto pod bezpośrednim panowaniem Habsburgów. Od 1742 roku wchodziło w skład Prus. Bystrzyca Kłodzka  uniknęła szczęśliwie większych zniszczeń podczas działań wojennych 1939-1945.

WIEŻA OBRONNA(mieszkalna)

Wzniesiona prawdopodobnie przez wójta Jacoba Rücker na początku XIV wieku. Własność miasta. W 1533 roku własność prywatna, odkupiona w 1555 roku przez miasto. W 1767 zakupiona przez D. von Ehrenberg, który wieżę obniżył odbudowując po pożarze i połączył z barokowym budynkiem mieszkalnym- oficyną, pomiędzy którymi znajduje się mały dziedziniec.

ZESPÓŁ DWORSKI(ul. Kłodzka 2 przed mostem od strony Kłodzka)

Wzniesiony w XV wieku przez rodzinę von Dittersbach. Zniszczony podczas wojen husyckich odbudowany w formie obronnej w XVI wieku, przebudowany w 1-ej połowie XIX wieku.

RATUSZ

Obecny budynek stoi na miejscu gotyckiego, później renesansowego ratusza. Zbudowany w latach 1852-54 z zachowaniem starej ale znacznie przebudowanej wieży starego ratusza.

MAŁY RYNEK Z PRĘGIEŻEM I WIDOKIEM NA BASZTĘ KŁODZKĄ

KOLUMNA WOTYWNA NA RYNKU

JEDLICE /Augusthof/

Wieś położona w gminie Lipiany powiatu pyrzyckiego. Dawny majątek. W 1914 roku obejmował 504ha i należał do Waltera Conrad. W skład majątku wchodził folwark Brzostowo(Freiheitsfelde). W 1929 roku majątek o powierzchni 488 ha był własnością firmy berlińskiej Gemeinnutzige Siedlungsgesellschaft Dtsch.Ostbund, Berlin, m.b.H. Berlin

DWÓR

We wsi dwór o cechach włoskiego neorenesansu z cechami klasycystycznymi.

TRZEBICZ /Trebitsch/

Wieś położona w gminie Drezdenko powiatu strzelecko-drezdeneckiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1234 roku wchodząc w skład kasztelanii drezdeneckiej. W XIV i XV wieku stanowiła przedmiot sporu pomiędzy Brandenburgią, Królestwem Polskim a Zakonem Krzyżackim. W 1436 roku została zajęta przez Ottona von der Marwitz z Nowego Santoka. Od połowy XV wieku w granicach Nowej Marchii.

WILLA

Przy wyjeździe z Trzebicza w kierunku Gorzowa Wielkopolskiego położona jest willa fabrykanta z lat 20-tych XX wieku. Zbudowana na planie ośmioramiennej gwiazdy z wieżyczką pośrodku połaci dachu oraz balustradą wokół tarasu. Jest to unikalny przykład modernistycznej architektury nie spotykany na obszarze województwa lubuskiego. Została zbudowana przez Fran. Meyera, właściciela trzebickiego tartaku. W 1929 roku majątek jego obejmował 28ha gruntów.

DŁUGOPOLE GÓRNE /Ober Langenau/

Wieś położona w gminie Międzylesie powiatu kłodzkiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1346 roku będąc własnością rycerzy von Glaubitz z zamku Szczerba. Za czasów Bernharda von Glaubitz w 1428 roku oddziały husyckie zniszczyły wieś. Wieś przejęta przez Kamerę Czeską. Od 1684 roku wieś znalazła się w posiadaniu hrabiego Michaela Wenzelavon Althann z Międzylesia. W XIX wieku we wsi trzy majątki należące do: księcia Albrechta von Preussen, rodziny Ludwig i rodziny Peschke. W 1937roku majątek tzw. Urbanhof należał do Dr. jur. Fr.Hegenscheidt i obejmował 162ha. Majątek dzierżawił Theodor Mathea. Drugi z majątków należał do Friedricha Stumpf. Rodzina jego dobra posiadała od ok. 200 lat. Majątek obejmował 113 ha. Trzeci z majątków należał do Konrada Rathmann i obejmował 84ha.

DWÓR I

DWÓR II

ZAŁOŻENIE DWORSKIE

Przy drodze Bystrzyca Kłodzka-Międzylesie położony jest zespół dworski.

ROZTOKI /Schönfeld/

Wieś położona w gminie Międzylesie powiatu kłodzkiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1358 roku(Schoninvelt) wchodząc w skład posiadłości zamku Szczerba należącym do rodu von Glubos(Glaubitz), którzy przejęli majątek międzyleski po cystersach. Później wymieniana wielokrotnie w latach: 1360(Schonwald), 1361(Schonfeld), 1462(Schonwald, Schӧnwaldt). Od 1360 roku wchodzi w skład majątku w Międzylesiu. Po wojnach husyckich własność rodu von Tschischwitz, w 1472 roku potwierdzenie dóbr otrzymał Balthazar von Tschischwitz. W 1479 roku książę Henryk z Podiebradów daruje wieś swojemu marszałkowi dworu, Georgowi de Bischofshain. Po nim Roztoki od 1493 roku należą do Johanna von Bartoszowsky, a od 1495 roku do Johanna von Zampach z Potstejnu.  W 1569 roku własność Daniela von Tschirnhaus, budowniczego dworu. W 1610 roku baronowie Friedrich, Hans i David Heinrich, wnukowie Friedricha von Tschirnhaus podzielili się spadkiem. Roztoki przypadły najstarszemu z braci, baronowi Friedrichowi von Tschirnhaus. Friedrich von Tschirnhaus w 1610 roku ożenił się z Elisabeth von Dohna, wdową po Ferdinandzie Hofmannie von Grünbühel. Po jej śmierci ożenił się w 1611 roku z Julianną von Damnitz. Po jego śmierci w 1614 roku majątek przejęła wdowa, która w 1616 roku poślubiła Johanna Arbogasta von Annenberg, który przejął majątek w 1623 roku. Po jego śmierci w 1645 roku majątek odziedziczył jego syn, Karl Heinrich, który w 1648 roku sprzedał majątek hrabiemu Michaelowi Ferdinandowi von Althann. Po nim majątek dziedziczy syn, Michael Wenzel, a po jego przedwczesnej śmierci dobra przechodzą na przyrodniego brata jego ojca, Michaela Wenzela von Althann(+1686). Po nim dobra dziedziczy syn, Michael Wenzel zmarły w 1738 roku w wieku 70 lat.  Kolejnym dziedzicem był jego syn, Michael Emmanuel von Althan, zmarły w 1749 roku. Po nim dziedziczy jego jedyny syn, Michael Otto. Pozostawił córkę, dlatego też majorat odziedziczył hrabia Michael Karl von Althann, wnuk Michaela Ferdinanda. Michael Karl zmarł bezpotomnie. Przekazał majątek swojemu bratu, Michaelowi Wenzelowi. Po jego bezpotomnej śmierci w 1810 roku dobra przypadły Michaelowi Johannowi z hiszpańskiej linii rodu, po którym majątek w 1815 roku odziedziczył jego brat Michael Franz.  Posiadali majątek do 1945 roku.

DWÓR

Dawny dwór sędziowski zbudowany w 1568 roku , przebudowany w 1600 roku, zniszczony przez Szwedów podczas wojny trzydziestoletniej. Kolejna większa przebudowa miała miejsce w 1836 roku oraz w drugiej połowie XIX wieku. Jest to budowla zbudowana na planie wydłużonego prostokąta, nakryta dwuspadowym dachem naczółkowym, dwukondygnacyjna. Najciekawszym elementem jest umieszczony na fasadzie renesansowy portal z umieszoną nad nią płyciną z ośmioma herbami.

 

NOWA WIEŚ /Neundorf/

Wieś położona w gminie Międzylesie powiatu kłodzkiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1358 roku(Neu Ebirhartsdorf) kiedy należała do rodu von Glaubitz. W 1428 roku zniszczona przez husytów. W 1472 roku właścicielem wsi był Balthasar von Tschischwitz z Wilkanowa a w 1479 roku Christo von Tschischwitz. W 1515 roku należy do M.Roth, później należała do niejakiego H.Richter, który w 1551 roku sprzedał młyn. Kolejnym właścicielem był T.Sturm, który w 1570 roku sprzedał wieś H.Veit. Po nim właścicielem zostaje David von Tschirnhaus, który włączył ją do majątku międzyleskiego. Duże zniszczenia przyniosła wojna 30-letnia w tym Lisowczycy. W 1654 roku nowym właścicielem został hrabia von Althann, właściciel Międzylesia. W XIX wieku podział wsi na 4 działy własnościowe należące do: miasta Kłodzko, rodziny von Walter, hrabiów von Magnis i hrabiów von Althann. Po II wojnie światowej majątek własnością Skarbu Państwa. Z wsią związana była historia welonu królowej Francji Marii Antoniny wykonany z koronki brabanckiej długości 3,31m. Drogą przez Anglię, Wrocław i Krzydlinę Małą trafiła do miejscowego kościoła. Królowa miała go w drodze na szafot. W 1958 roku została w niejasnych okolicznościach wywieziona z Polski. Obecnie znajduje się w Telgte koło Münsteru w Niemczech.

DWÓR

Na terenie wsi ruiny renesansowego dworu wzniesionego w XVI wieku(1585r). Jest to budynek zbudowany na planie zbliżonym do litery L z kamienia. Przebudowany w 1925 roku. Po 1945 roku przekształcony na budynek gospodarczy, doprowadzony do ruiny.