Z

ZWARTOWO/Schwartow/

Zwartowo, zachodniopomorskie
Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Choczewo powiatu wejherowskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1364 roku, kiedy 1/3 wsi została nadana rycerzowi Peterowi von Littow(Lettow). Pozostałe 2/3 wsi było w rękach zarządcy majątków zakonnych, Przedma von Swartow. W latach 1525-1575 wieś w posiadaniu rodu von Jatzkow. W latach 1575-1618 w rękach rodu von Lantosch(Landtow, Landten, Lantoske, auch Kenstonofski). W latach 1650-1750 dobra w rękach rodziny von Krockow. Pierwszym właścicielem był Ernst von Krockow, który w 1704 roku przekazał majątek Pani Żychlińskiej, z domu von Krockow. W 1708 roku sprzedała majątek Georgowi Ernestowi von Krockow oraz jego żonie Philipine Hedig. Kolejnym właścicielem dóbr zostaje od 1784 roku Franz von Somnitz(ur.1717), budowniczy dworu a kolejnym jego syn, Johann Friedrich von Somnitz.  Wg Breugemanna pierwszym właścicielem miał być Friedrich von Somnitz urodzony w 1747 roku. Kolejnym właścicielem był niejaki Kummer. W 1800 roku dobra pozyskuje tajny radca, hrabia von Münster-Meinhӧfel(Mӧnster, de Monasterio). Kolejnym był adiutant Fryderyka Wilhelma III, generał pułkownik hrabia von Münster-Meinhӧfel, który w 1841 lub już w 1840 roku sprzedał majątek przedstawicielowi rodu von Hagen. W 1842 roku majątek zakupił von Arnim. Posiadali dobra do 1853 roku. Od 1853 roku kolejnym właścicielem został baron Ernst von Hammerstein-Gesmold(zm.1862). Kolejnym właścicielem był syn barona, który zginął tragicznie a majątek przejmuje brat barona Wilhelm Joachim von Hammerstein-Gesmold(zm.1904), redaktor gazety „Kreuzzeitung”. Od 1885 roku nowym właścicielem został Joachim von Schierstädt(ur.1858) a kolejnym Fritz von Schierstädt. W 1904 roku majątek zakupił Max Küster. W 1945 roku właścicielem był Walter Küster. Po 1945 roku majątek przejmuje Skarb Państwa. Część gospodarcza w posiadaniu Stacji Hodowli Nasion a pałac pod opieką Ministerstwa Sprawiedliwości i zaadoptowany na potrzeby ośrodka resocjalizacji więźniów. Dodatkowo w pałacu działał Ośrodek Wypoczynkowo-Szkoleniowy ‘Relaks”. Po pożarze w 1973 roku do 1976 roku remontowany. Obecnie w pałacu mieści się Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej.

Pałac

Po 1945 roku majątek przejmuje Skarb Państwa. Część gospodarcza w posiadaniu Stacji Hodowli Nasion a pałac pod opieką Ministerstwa Sprawiedliwości i zaadoptowany na potrzeby ośrodka resocjalizacji więźniów. Dodatkowo w pałacu działał Ośrodek Wypoczynkowo-Szkoleniowy ‘Relaks”. Po pożarze w 1973 roku do 1976 roku remontowany. Obecnie w pałacu mieści się Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej.

ZAGÓRZE ŚLĄSKIE/Kynau/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Walim powiatu wałbrzyskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1372 roku i związana była również z zamkiem Grodno i należała do kolejnych właścicieli – mieszkańców zamku Grodno.

Zamek Grodno

Po raz pierwszy wzmiankowany w 1315 roku(Kinsperch, Kynsperch). Zamek przez kilka stuleci był zamkiem książęcym. W 1315 roku kiedy zamek należał do książąt świdnicko-jaworskich wymieniony burgrabia Kyliana von Haugwitz(zm.1329). Podaje się, że budowniczym zamku był książę Bolko I Wysoki w 1198 roku, a książę świdnicko-jaworski Bolko I Surowy posiadał tu swoją rezydencję myśliwską, przekształconą później w zamek obronny. W połowie XIV wieku zamek rozbudowany przez księcia Bolka II Małego. Książę umiera w 1368 roku. Jego żona księżna Agnieszka Habsburżanka umiera w 1392 roku i zamek przechodzi do Korony Czeskiej. W 1424 roku zamek nabył jako zastaw rycerz Nicol von der Rybnicz od swojego zięcia Buschke von Mühlheima(Mollheim) i w tym samym roku przekazał zamek wnukowi. W latach 1443-1450 Grodno posiadał rycerz-rozbójnik , niejaki Mühlheim zwany Buschke, a po nim George Mühlheim, zmarły w 1463 roku. W latach 1466-1535 zamek posiadała rodzina von Czettritz: Georg(do 1484), jego brat Hannos(od 1484, zmarły w 1490), syn Hannosa, Hans(zm. 1494), brat Hermanna Zettritza(do 1535 roku). W 1535 roku od Hermanna von Zettritza zamek zakupił Christoph I von Hochberg z Książa. Wdowa po nim, Euphemia, z domu von Lӧben, w 1545 roku odsprzedała zamek jako dobra zastawne Matthiasowi von Logau(zm.1567). Po nim zamek odziedziczyli synowie: Kaspar(1524-1574) a po jego śmierci Georg, zmarły w 1595 roku. W 1600 roku zamek Grodno przejął cesarz Rudolf II, który nadał tutejsze ziemie hospodarowi mołdawskiemu Michałowi Walecznemu(1557-1601). Kolejnym właścicielem był cesarski radca dworu Johann Bernhard baron von Fünfkirchen od 1602 do 1605 roku. Był właścicielem zamku Fünfkirchen(Steinebrunn) w Dolnej Austrii na granicy z Czechami. Tytuł baronowski otrzymał w 1602 roku. Kolejnym właścicielem w latach 1605-1607 został Georg von Kuhl z Komorowa. Od kwietnia 1607 roku właścicielem został Johann Georg hrabia Rzeszy von Hohenzollern-Sigmaringen, ożeniony z wdową po Chrostophie von Schaffgotsch, Eleonorą von Schaffgotsch. Ich córka Anna Katharina, wychodząc w 1641 roku za mąż za Moritza Augusta barona von Rochow, wniosła mu w wianie zamek Grodno. Po śmierci męża ponownie w 1659 roku wyszła za mąż za Christopha von Hochberga z Książa. Po jej śmierci w 1659 roku zamek przypadł jej synowi z pierwszego małżeństwa, baronowi Ferdinandowi Wilhelmowi Antonowi von Rochow, zmarłemu w 1679 roku. Był ostatnim przedstawicielem rodu. Tuż przed śmiercią sprzedał majątek Georgowi Gottfriedowi baronowi von Eben von Brunnen(zm.1717). Po jego śmierci dobra odziedziczyła jego córka, Anna Eleonore von Reibnitz, wdowa po Gotthardzie Friedrichu. W 1722 roku sprzedała majątek Alexandrowi Ludwigowi hrabiemu von Winterfeld(zm.1727). Po śmierci męża wyszła ponownie za mąż za hrabiego von Nostitz. Majątek dziedziczą jej synowie z pierwszego małżeństwa: Andreas Ludwig Adolf i Karl Bernhard. W 1754 roku sprzedali dobra Otto Gottfriedowi von Lieres(zm.1765). Jego spadkobiercą został jego syn, Otto Benjamin(zm.1780). Kolejnym właścicielem został syn Otto Benjaminna, Friedrich Otto. W 1823 roku zamek zakupił prof. Johann Gustav Büsching(1783-1829). Był archeologiem, germanistą, etnografem. W 1840 roku jego spadkobiercy sprzedali zamek Friedrichowi hrabiemu von Burghaus, a właściwie jego żonie, Adelaide, z domu hrabiance Henckel von Donnersmarck. W 1856 roku popadający w ruinę zamek zakupiła Emilie baronowa von Zedlitz, z domu von Arnim(zm.1860), przekazując go w spadku najmłodszemu synowi, Maxowi Ferdinandowi baronowi von Zedlitz-Neukirch(zm.1907), Po nim dobra w rękach wdowy, Marie Helene, z domu baronówna von Lachmann-Falkenau, która zrzekła się majątku na rzecz syna, Hansa Roberta(zm.1921). Dziedzicem po jego śmierci został jego syn, Hans Dittrich. Posiadał zamek do 1945 roku.

Zamek

Wzniesiony na wzgórzu zamek Grodno był początkowo największym zamkiem na Śląsku. Po 1945 roku przeprowadzono zabiegi konserwatorskie. Od 2018 roku w zamku mieści się hotel i restauracja.

Pałac

Pałac

Budynek mieszkalny należący do folwarku zamkowego zaadoptowany na mieszkanie dla właścicieli majątku. Za czasów hrabiego von  Burghaus budynek rozbudowano a za czasów rodziny von Zedlitz-Neukirch przebudowano na pałac. Kolejna przebudowa miała miejsce w latach 70tych XIX wieku. W tym czasie założono park krajobrazowy. Obecnie dom Pomocy Społecznej.

ZAGRODNO/Adelsdorf/

Opublikowany przez

Wieś gminna położona w powiecie złotoryjskim. Wzmiankowana część Dolna w 1217 i 1268 roku jako wieś szlachecka. Wymieniana również w 1300 oraz w 1324(Adelingsdorf) i w 1414(Adleinsdorff). Prawdopodobnie nazwę wzięła od wygasłej rodziny von Adelsdorf. W latach 1447-1511 wg L. von Ledebura Zagrodno Dolne należało do rodziny von Schellendorf, wymienianej już w 1300 roku jako właściciele Zagrodna Górnego. W 1564 Zagrodno Górne należało do Hansa von Liedlau a w 1610 roku do Heinricha von Liedlau. W 1568 roku Zagrodno Dolne należało do Petera von Schellendorfa, budowniczego siedziby dworskiej, wg Zimmermanna w 1570 roku. W latach 1630-1720 majątek Górny w posiadaniu rodziny von Nickisch-Rosenegk. W 1756 roku należał on do Daniela Gottloba von Nickisch und Roseneck. Pomiędzy 1756 a 1760 od Daniela Gottloba majątek zakupiła hrabina Agnete Ernestine von Reibnitz, z domu von Arleben Magnus. Rodzina von Reibnitz wymieniana w latach 1774-1800 posiadająca Zagrodno Górne. Po śmierci hrabiny Agnete Ernestine w 1778 roku dobra dziedziczy mąż, hrabia Christoph Heinrich von Reibnitz. W latach 1800-1830 Zagrodno Górne należało do rodziny von Axleben. W 1845 roku Zagrodno Górne w rękach spadkobierców hrabiego von Saurma-Jeltsche. Następnie majątek należał do hrabiny Emmy Henckel von Donnersmarck, od której w 1899 roku kupił Willy von Dirksen, nobilitowany w 1887 roku. W 1930 roku majątek odziedziczył jego syn, Herbert von Dirksen. Rodzina von Dirksen posiadała majątek do 1945 roku.

Zagrodno Dolne

W 1740 majątek Dolny posiadał Adam Wenzel. W 1750 Zagrodno Dolne zakupił Samuel Lorenz Gärtner, który buduje nową siedzibę dworską. W 1780 roku wymieniony Samuel von Bitzthun a później baron Ernst Wolfgang von Rothtich. W 1806 roku majątek Dolny należał do rodziny von Mauschwitz. W 1830 roku majątek w posiadaniu Karoline von Schweinitz. W 1854 roku Zagrodno Dolne należało do rodziny von Elsner, która zakupiła majątek od rodziny von Schweinitz. W latach 1868-1883 właścicielem był Oskar von Elsner. W 1886 właścicielem Zagrodna Dolnego był Leopold Eunicke. W 1912-1921 roku właścicielem dóbr był hrabia Georg von Pfeil und Klein-Ellguth, od 1930 do 1945 roku majątek posiadała hrabina Doris von Pfeil und Ellguth.

Pałac – Zagrodno Górne

Barokowy dwór powstał w 1750 roku, rozbudowany pod koniec XIX wieku. Przed drugą wojną światową użytkowany jako dom starców. Po 1945 roku użytkowany jako magazyn, później budynek mieszkalny. Obok park krajobrazowy oraz zabudowania gospodarcze.

Zagrodno Dolne

Budowniczym pałacu był Samuel Lorenz Gärtner, który był wielokrotnie rozbudowywany. Obecnie w ruinie. Obok park krajobrazowy oraz zabudowania gospodarcze.

Na terenie wsi dwa dwory.

ZARAŃSKO /Sarranzig/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Drawsko Pomorskie powiatu drawskiego. Po raz pierwszy wymieniona w 1254 roku kiedy Warcisław III nadał grunty zwane „desertum Sarcthicze” cystersom w Białoboku. Na początku XVI wieku należał do rodu von Borck. W latach 1608-1852 należała do rodziny von Wedel. W 1724 roku siedziała tu rodzina von Burgsdorf. W 1842 roku majątek należał do rodziny von Knebel. W 1884 roku główny majątek należał do rodziny von Wedel z Koszalina. W 1928 roku wymieniono 3 majątki należące do: Paula Fritze, później do Ulricha Fritze, Emila Hessa i Ernesta Barza.

Dwór

Po założeniu zachował się park krajobrazowy o pow. Ok. 2,5 ha.

ZAJĄCZKOWO /Sanskow/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Kobylnica powiatu słupskiego. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1301 roku(Zaghinzcowe). W latach 1453-1507 wieś należała do rodu von Stücke(Stück, Stucke, Stuke, Stuka). W 1507 roku książę Bogusław nadał wieś Thomasowi von Massow. W 1717 roku właścicielem wsi był kapitan Casimir Erdmann von Massow. Rodzina von Massow posiadała majątek do 1773 roku. Następnie przechodzi w ręce Friedricha von Zitzewitz. Rodzina von Zitzewitz posiadała majątek do 1817 roku. W 1821 roku majątek zakupił August Schmidt. Kolejnymi właścicielami byli: w 1884 roku baron von Coubiere, w 1910 roku kapitan baron Rene von Coubiere, w 1924 roku do Waltera Mickley a w 1938 roku  córki Waltera, Charoltte Mickley.

Dwór

Z założenia zachował się dwór, park krajobrazowy.

ZAJĄCZKOWO /Liebenhoff/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Tczew powiatu tczewskiego. W 1338 roku właścicielem wsi był Augustyn von Czegenberg, który wymienił swój majątek Liebenhoff na rzecz Zakonu i w zamian otrzymał wieś Lunau-Suchostrzygi. Wieś należała do rodziny von Bystram, którzy później pisali się Liebenhoff-Zajączkowscy.

Dwór

We wsi zachował się zespół dworski: dwór, park krajobrazowy i zespół budynków gospodarczych.

ZALESKIE /Saleske/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Ustka powiatu słupskiego. W 1344 roku wieś należy do rycerza von Typhano. Stare lenno rodu von Below. Od 1461 do 1945 roku w rękach rodziny von Below.  W 1523 roku właścicielami wsi byli Henning von Below oraz wdowy po Gerdcie i Otto von Below. W 1550 roku właścicielem był Ambrosius von Below. Na początku XVII wieku wzmiankowany Gerd von Below, kolejnym Richard von Below zmarły w 1678 roku. Kolejnym był Ger von Below zmarły w 1705 roku. W 1717 roku właścicielami wsi byli: Frantz Jacob (zm.1738) i Christoph Otto von Below. W 1782 na terenie wsi były dwie siedziby i dwa folwarki. Na przełomie wieków XVIII i XIX właścicielem był Franz Lorenz von Below a następnie Hans Carl Friedrich von Below zmarły w 1840 roku. Od 1865 roku właścicielem był Andreas Nikolaus Georg von Below. Zmarł w 1919 roku. Od 1888 roku zarządzaniem majątku zajął się jego syn, Walter urodzony w 1863 roku. Zmarł w 1944 roku w wieku 81 lat.

Dwór

Barokowy dwór zbudowany w XVIII wieku, rozbudowany w XIX wieku o neogotyckie skrzydło. Obok park krajobrazowy oraz zabudowania gospodarcze folwarku.

ZWIERZYNEK /Schwerin/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Węgorzyno powiatu łobeskiego. W 1338 roku lenno rodu von Lode. W 1346 roku wymieniona rodzina von Wedel, kiedy lenno należało do Wedego von Wedel i była to pierwsza informacja o miejscowości. Wśród późniejszych właścicieli wymieniany Lupold von Wedel. W XVIII wieku należała do rodu von Versen. W 1756 roku część wsi należała do rodu von Borcke– wzmiankowany August Gottlob. W 1781 roku właścicielem wsi był Sebastian Georg von Wedel, który stawia siedzibę dworska oraz zabudowania folwarku.  W 1837 roku majątek w rękach rodziny von Pfuhl(Pfuel). W 1827 roku Henrietta von Pfuel, z domu von Wedel, wdowa po zmarłym w 1826 roku generale Karlu Ludwigu von Pfuel przejmuje gospodarstwo od swojego młodszego brata podupadły majątek w Zwierzynku. W latach 1843-1848 wymieniana rodzina von Mettingh, kiedy po śmierci Henrietty von Pfuel majątek przechodzi w ręce jej córki i jej męża.  Od 1848 do 1945 roku w majątek w rękach rodu von Wedel. Wymienieni: Sebastian Georg zmarły w 1827 roku, Bernhard zmarły w 1897 roku, Elisabeth, z domu von Arnim, zmarła w 1917 roku, Bernhard urodzony w 1873 roku.

Dwór

 

 

 

 

Dwór nie zachował się. Po założeniu pozostały budynki gospodarcze oraz park podworski.

ZDBOWO /Stibbe/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Tuczno powiatu wałeckim. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1337 roku(Stubow) oraz w latach: 1448(Stubowo), 1590(Szibowo), 1641(Zbowo), 1736(Stybowo). Rodzina von Wedel będąca właścicielami tych ziem oraz mieszkańcami zamku w Tucznie oddaje część gruntów rodzinie von Volt, która w 1306 roku w tym miejscu zakłada wieś Zdbowo. Siedziała tu do około 1612 roku. Później dość częste zmiany właścicieli. W 1736 roku mowa o siedzibie dworskiej. W 1736 roku mowa o siedzibie dworskiej i folwarku. W 1782 roku właścicielem majątku była rodzina Krzycki herbu Kottwitz. W 1861 roku Ferdinand Philipp Rée pochodzący z Bartelshagen na Pomorzu za 250000 talarów nabył majątek w Zdbowie. Rodzina Rée była rodziną żydowską, która przeszła na protestantyzm. Ferdinand Philipp Rée wraz z Jenny Julie Philippine, z domu Jenny Emilie Julie Georgine Jonas(ur. 1825) mieli dwóch synów, Georga i Paula. Po śmierci Ferdinanda w 1881 roku majątek odziedziczył Georg Rée. Paul Rée był niemieckim filozofem empirystą, a później lekarzem, przyjacielem Friedricha Nietzschego i Lou von Salomé. W 1900 roku od rodziny Rée majątek zakupił Max Guenther. Max Guenther poznał Paula Rée w 1888 roku podczas studiów medycznych w Szwajcarii i po zakupieniu majątku w Zdbowie kontynuował praktykę lekarską. Max Guenther zmarł w 1908 roku bezdzietnie. Cały swój majątek zapisał państwu pruskiemu. Rodzina zwróciła się do rządu o możliwość wykupienia majątku i w 1909 roku rząd pruski sprzedał majątek Richardowi Guentherowi właścicielowi majątku w  Osieku Drawskim(Wutzig). Około 1920 roku Richard Guenther przekazał majątek swojej córce Marianne, zamężną za Wolfgangiem Bennecke. W 1925 roku w Szwajcarii umiera Marianne Bennecke, która osierociła sześcioro małoletnich dzieci. Majątek nabył Wolfgang Bennecke.

Dwór

Dwór nie istnieje. Był to budynek parterowy, kryty dachem naczółkowym. Po założeniu zachowało się kilka budynków gospodarczych.

ZASPY MAŁE /Klein Satspe/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Białogard powiatu białogardzkiego. Stare lenno rodu von Münchow(Monchow, Monechow, Monnegow, Monchow). Lenno posiadali we wsi w XVI wieku. W 1523 roku podział wsi na trzy lenna rycerskie należące do rodów: von Münchow, von Brüsewitz i von Rexin. W 1601 roku „siedział” tu Carsten von Rexin. Taki stan rzeczy utrzymał się do XVIII wieku, kiedy cała wieś była w rękach rodu von Münchow. W 1773 roku Georg Heinrich von Münchow sprzedał majątek Carlowi Wilhelmowi von Woedtke. Trzydzieści lat później, w 1803 roku dobra należą do 84-letniego majora Hansa Joachima Gneomara von Kleist ze Staniewic(Stemnitz). Miał dwóch synów: Jürgena, porucznika dragonów i Antona, porucznika huzarów.  Po śmierci ojca majątek przypadł młodszemu z synów, wówczas 31 letniemu Antonowi. W 1832 roku majątek został sprzedany. Zakupił go Ramthun.  W 1896 roku dobra w rękach J. Ramthun. W 1914 roku majątek obejmował 513ha i należał do porucznika Emila Bieling. W 1939 roku majątek o powierzchni 455,5ha należał do Idy Bieling. Administratorem dóbr był Horst Bieling.

DWÓR

Na miejscu dworu stoi nowy budynek. Budynki gospodarcze nie zachowały się.

ZAGAJE /Grunwald, Grunewald/

Opublikowany przez

Wieś położona w gminie Lubrza powiatu świebodzińskiego. Dawny folwark wchodzący w skład majątku w Staropolu, wzmiankowany w 1791 roku. W 1914 roku należał do Kuno Bracht. W 1929 roku właścicielem był Willy Vollmar, współwłaściciel Staropola.

DWÓR

W zachodniej części wsi położony był folwark. Po założeniu zachowały się ruiny dworu oraz resztki parku.

ZARZECZYN /Fichtwerder/

Opublikowany przez

Miejscowość położona w gminie Lipki Wielkie powiatu strzelecko-drezdeneckiego. Dawny folwark zwany „Górecko-majątek” wchodzący w skład majątku w Tucznie należącym wg spisu majątków z 1914 i 1929 roku do Franza Justa von Wedemeyer.

FOLWARK

Po założeniu zachował się budynek mieszkalny(dwór) zbudowany na planie prostokąta, parterowy z użytkowym poddaszem, kryty dachem naczółkowym, podpiwniczony. Obok zabudowania gospodarcze.