SANTOK /Zantoch/

HISTORIA WSI

Wieś gminna położona w widłach Noteci i Warty, 15 km na wschód od Gorzowa Wielkopolskiego, nazwana przez  Galla Anonima „strażnicą królestwa polskiego”, jest jedną z najstarszych miejscowości w Polsce. Historia wsi to dzieje Starego Santoku(grodu), położonego na lewym brzegu Warty oraz Nowego Santoku położonego na prawym brzegu Warty, z którego rozwinął się dzisiejszy Santok. Wzmiankowana wielokrotnie w latach: 1100/01(Zutok), 1124(Zutochanus), 1208(Santog), 1233(Zantok), 1238(Santhok), 1244(Santok), 1245(Zsanthoch), 1251(Zuantogh), 1256(Zantoch), 1260(Santhec), 1347(Czantoch), 1402(Zandekke), 1406(Czantich). Początki grodu sięgają VIII wieku. Na początku XIV wieku na północnym brzegu Warty-Noteci ,naprzeciwko grodu, powstało miasto zwane niekiedy Nowym Santokiem lub Dolnym Santokiem wzmiankowane w 1445(Niensantoch), 1450(Nyen Santoch, 1452(Nyghen Czantoch),  czy w 1457roku(Newen Zantoch). Gród kasztelański, w którym w 1208 roku przebywał książę Władysław Laskonogi a w 1260 roku na zamku santockim odbył się ślub córki Przemysła I- Konstancji, z margrabim brandenburskim, Konradem. Utracony przez Polskę na rzecz Brandenburgii w 1296 roku i na krótko odzyskany w latach 1365-1370 i 1433-1437.  W 1370 roku Santok i zamek zdobyty i zajęty przez Hassona von Wedel z Krzywnicy. W rękach rodu von Wedel Santok był prawdopodobnie do 1386 roku. Od 1397 Santok z zamkiem otrzymują joannici jako zastaw od cesarza niemieckiego, Zygmunta Luksemburskiego, który w 1402 roku oddaje Nową Marchię na kilkadziesiąt lat w zastaw Zakonowi Krzyżackiemu. Po 1454 roku Santok ponownie w granicach Nowej Marchii. Od XV wieku ziemie santockie lennem wielu rodów rycerskich: von der Marwitz(1407), von Billerbeck(1407),von Strauss(1419),von Ruve/Rufe/ Ruff(1435), von der Osten(przed 1467), von Rülicke(1485), pod koniec XVI wieku część gruntów to lenno rodu von Gramme. W 1608 roku lenno rodów: von Rӧlligken(von Rülicke), von Rüben, von der Marwitz, von Strauss. W 1643 roku część gruntów w Santoku od rodu von Ruffen(Rüben) zakupił Hans George von dem Borne. W tym czasie pozostała część ziem santockich należy do rodów: von Ruffin(Rüben) oraz do von Rülicken(Rülicke). Rodzina von Rülicke notowana w Santoku do końca XVII wieku. W pierwszej ćwierci XVIII wieku wieś podzielona pomiędzy rody: von Zanthier, von Schӧning, von Burgsdorf, von Brand.  W latach 1726-1738 za sumę 8000 talarów dobra w Santoku zakupił margrabia Friedrich Heinrich książę Hohenzollern von Brandenburg-Schwedt(21.08.1709-12.12.1788), syn Filipa Wilhelma i Joanny Charlotty von Anhalt-Desau. W 1701 roku wchodzi w skład państwa pruskiego. Od 1945 roku ponownie w granicach państwa polskiego.

SANTOCKIE ZAMKI

Jedynym śladem po założeniach obronnych są: widoczna na Górze  Zamkowej wieża widokowa z 1936 roku oraz obszar grodziska położonego na terenach nizinnych przy ujściu Noteci do Warty. Na Górze Zamkowej znajdował się „nowy zamek” wybudowany przez Ottona von der Marwitz w 1438-1439 roku. Pod koniec XV wieku traci na znaczeniu , do XVII wieku w rękach rodu von Rülicke. Drugi zamek położony w północno-zachodniej części grodziska wzniesiono pod koniec XIII wieku. Był częściowo murowany z wieżą obronną. W XV wieku w tym samym miejscu powstał zamek czworoboczny z wieżą, otoczony fosą. Pod koniec XV wieku zniszczony, nieodbudowany.