TEMPLEWO /Tempel/

Wieś wzmiankowana w 1251 roku, w 1303 roku wymieniana jako własność templariuszy, po 1312 roku w rękach zakonu joannitów z Łagowa.

Dwór zbudowany około 1800 roku, rozbudowany na przełomie XIX i XX wieku. Część starsza o cechach klasycystycznych, na rzucie prostokąta, parterowa, kryta dachem naczółkowym.
templewo-1941-lubuskie

TOPORÓW /Topper/

Wieś położona w gminie Łagów powiatu świebodzińskiego. Początki wsi sięgają średniowiecza. Po raz pierwszy wymieniona w 1350 roku, kiedy należała do joannitów łagowskich. Później staje się własnością rodu von Lӧben. Od rodziny von Lӧben w XV wieku dobra odkupili joannici ze Słońska. Następnie wieś jest w posiadaniu rodu von Zo(a)beltitz, kiedy to Christoph von Zabeltitz w 1558 roku odkupił majątek od Joannitów za 4500 talarów. Był dwukrotnie żonaty: 1-o z Anną von Lossow z Lubina, 2-o z Sabiną von Waldow z Lubniewic. W XVI/XVII wieku trzy działy własnościowe we wsi należące do rodów: von Zo(a)beltitz, von zu Dohna i von Knobelsdorff.  Od 1644 roku cała wieś należy do rodziny von Knobelsdorff. W 1701 roku wzmiankowany Hans von Knobelsdorff a w1742 roku Beata Sophia von Knobelsdorff, z domu von Bӧrnstadt.  W 1713 roku dwa majątki należące do: Balzera von Knobelsdorff i jego synów, Kaspara Heinricha i Christopha Georga oraz drugi należący do rodu Hansa von Zo(a)beltitz i jego dwóch synów, z których starszy mieszkał w Toporowie. Podział wsi na dwa majątki istniał do lat 70-tych XIX wieku.  W 1817 roku rodzina von Knobelsdorff za 40.000 talarów sprzedaje majątek Karlowi Rissmann. Grobowiec rodzinny rodziny Rissmann znajduje się w kaplicy obok kościoła. Drugi majątek nadal jest własnością rodu von Zobeltitz- wymienieni: Hans Wilhelm Leonard von Zobeltitz(*13.08.1779-+28.02.1835), którego żoną była Charlotte Leopoldine Auguste von Schmettow z Pomorska(*14.03.1798-+25.09.1842) oraz Ernst August Leopold von Zobeltitz(*25.11.1817-+21.04.1866). Ernst August ożenił się z bogatą Marie von Lüttichau. Mimo tego ożenku roztrwonił cały majątek, co zmusiło wdowę do sprzedania dóbr toporowskich. 
W połowie XIX wieku majątek rodu von Zobeltitz zmienia właściciela- zakupiła go rodzina von Bӧhm. Drugi majątek należący do von Knobelsdorff kupiła rodzina Krause, który w 1872 roku zakupił feldmarszałek Edwin Karl Rochus baron von Manteuffel(*24.02.1809-+17.06.1885r), ożeniony z Herthą baronówną von Witzleben(*06.08.1815-+10.11.1879). W 1879 roku we wsi nadal dwa majątki: majątek po rodzinie Krause przejęty przez rodzinę baronów von Manteuffel liczący 1567,02 ha gruntów oraz drugi majątek po rodzinie von Zobeltitz przejęty przez rodzinę von Bӧhm liczący 642,06 ha gruntów ale już częściowo wykupiony przez barona von Manteuffel w 1874 roku. Dwa majątki zostały scalone przez  barona w 1879 roku. Po śmierci Edwina i zadłużeniu majątku przez spadkobierców dobra w 1893 roku zakupuje Robert Müller. W latach 20-tych XX wieku majątek odkupiony od rodziny Müller przez Marcina Lutze, który pozostawał posiadaczem majątku do 1945 roku.

 

Toporów, lubuskie

Toporów- pałac od strony parku

toporow-palac

toporow-palac

toporow-pow-swiebodzin-lubuskie

Zespół pałacowo-parkowy

W południowo-zachodniej części wsi położony jest zespół pałacowo-parkowy. Pałac zbudowany przez Edwina barona von Manteuffel na przełomie lat 70-80-tych XIX wieku na miejscy starszej siedziby szlacheckiej. Po 1945 roku zniszczony przez wojska radzieckie. W latach 1947-55 należał do Centralnego Związku Spółdzielni „Społem”, później stanowił filię Akademii Rolniczej z Wrocławia. Od końca lat 80-tych XX wieku Dom Pomocy Społecznej.  Obok park krajobrazowy. Za pałacem zespół folwarczny.

Mauzoleum

W zachodniej części miejscowości, kilkaset metrów za cmentarzem w lesie znajdują się ruiny mauzoleum właścicieli Toporowa.

toporow-1911-lubuskie

TORZYM /Sternberg/

HISTORIA MIASTA

 Miasto w powiecie sulęcińskim z początkami sięgającymi średniowiecza. Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawia się w roku 1300. Do połowy XIII wieku miejscowość należała do Piastów Śląskich. Po podpisaniu układu w Legnicy  w 1249 Ziemia Torzymska i Lubuska dostają się w ręce arcybiskupa Magdeburgii. Przy istniejącym zagrożeniu ze strony władców miśnieńskich, zjednoczone siły biskupa Magdeburgii i Brandenburgii zdobyły w 1250 roku zamki w Lubuszu i po przekroczeniu Odry w 1251 roku stały się zagrożeniem dla całej Ziemi Lubuskiej. W 1252 roku zawarty wielostronny pokój doprowadził do oderwania Ziemi Lubuskiej i Torzymskiej od Dolnego Śląska. Nazwa miasta pochodzi od Konrada von Sternberg, arcybiskupa magdeburskiego, budowniczego zamku. Od 1286 lub 1287 roku Torzym jak i cała Ziemia Lubuska przechodzi we władanie margrabiów brandenburskich. Od 1450 roku właścicielami Torzymia była rodzina von Winning , która była właścicielami miasta do 1724 roku. Pochodziła ze wsi Winningen leżącej w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Prawdopodobnie przybyli na Ziemię torzymską razem z biskupem Konradem von Sternberg. Później wasale margrabiów brandenburskich. W XV wieku trudniła się rozbojem. Na początku XVI wieku wyprawa Zygmunta Jagiellończyka i elektora brandenburskiego Joachima zniszczyła siedzibę rodową von Winningów, prawdopodobnie zamek, leżącą na wzniesieniu, 3 km na północny zachód od centrum miasta. W XVIII wieku w Torzymiu majątki posiadały również rody- von Platen, von Neuendorf, von Becker, hrabia von Schmettau, von Brederlow, von Kracht- wymieniony Johann Sigismund oraz Wolf Sigismund von Kracht(zm.1761)- posiadali Torzym w XVIII wieku, mając siedzibę w Grunhof.  Na początku XIX wieku podział Torzymia pomiędzy dwie rodziny: Sommer i von Kalckreuth z siedzibą w Grundhof.  W XIX wieku majątki posiadały rodziny von Fischer, von Collas.

Torzym, lubuskie

ZAMEK

 Zamek torzymski został wybudowany przez arcybiskupa magdeburskiego, Konrada von Sternberg w latach 1266-1276. Prawdopodobnie znajdował się 2 km na północny zachód od centrum miasta. Pierwszymi właścicielami zamku była rodzina von Strehle, rodzina pochodząca z Miśni, wymarła w 1384 roku. Po przejęciu zamku przez margrabiów brandenburskich dochodzi do zmiany właścicieli zamku, którym prawdopodobnie od 1300, najpóźniej 1310 zostaje rodzina von Winning. Ostatnia wzmianka o zamku pojawia się w 1375 roku, po 1377 roku o zamku słuch zaginął.

Torzym, lubuskie

Torzym-lubuskie

Wasserhof, Antonienhof und Baronshof.

W południowo-zachodniej części wsi położony majątek z dworem. W połowie XIX wieku majątek należał do rodziny von Fischer. Do 1945 roku dobra są w rękach książąt von Hohenzollern-Sigmaringen.

torzym-grundhof-lubuskie

Grundhof

Obecnie w północno-zachodniej części Torzymia. Prawdopodobnie na terenie majątku znajdowała się siedziba właścicieli Torzymia. W XVIII wieku należała do rodziny von Kracht– wymieniony Johann Sigismund von Kracht i Wolf Sigismund von Kracht(zm.1761). Na początku XIX wieku Torzym podzielony pomiędzy rodziny Sommer i von Kalckreuth. Od połowy XIX wieku dobra posiada rodzina Simon. Na początku XX wieku majątek w rękach rodziny Zielfeder(1903), później rodziny Schiftan. Posiadała dobra do 1945 roku.

WILLA

torzym-willa-jungmann

torzym-1902-lubuskie

TREMBOWLA

Po raz pierwszy wzmiankowana w 1097 roku, kiedy to doszło do zdradzieckiego oślepienia trembowelskiego księcia Wasylka. Nazwa miejscowości pochodziła od masowego wyrębu drzew. W XI wieku była siedzibą księstwa Rościsławiców. Już wtedy istniało założenie obronne na wzgórzu. W 1241 roku twierdza trembowelska została niemal doszczętnie zniszczona przez ordy mongolskiego chana Batu-chana. Od 1340 miasto królewskie Kazimierza Wielkiego, który w 1360 roku na fundamentach twierdzy Wasylka zbudował nowy zamek, z narożnymi basztami i warownią. Od 1389 roku miasto na prawie magdeburskim. Pod koniec XV wieku miasto jak i zamek ucierpiały w wyniku działań wojennych księcia mołdawskiego Stefana III Wielkiego. W 1508 roku odbudowywany zamek trembowelski ponownie niszczony przez wojska tatarskie. W 1530 roku na rozkaz hetmana koronnego Jana Amora Tarnowskiego herbu Leliwa(*1488- +16.05.1561) rozpoczęto odbudowę zamku. Sam Jan Amor Tarnowski pochodził ze znakomitego rodu. Syn Jana Amora i Barbary z Rożnowa, wnuczki Zawiszy Czarnego, pochodził z szlacheckiej rodziny Leliwitów Tarnowskich, posiadającej status senatorski. Wychowywał się na dworze kardynała Fryderyka Jagiellończyka oraz dworach królów Jana Olbrachta, Aleksandra I i Zygmunta Starego. Był świetnym wojskowym, który zmienił organizację wojska polskiego oraz administratorem. Był żonaty z Barbarą Tęczyńską oraz Zofią Szydłowiecką. Miał 3 synów i córkę Zofię Tarnowską zamężną za kniazia Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Po bezpotomnej śmierci brata Jana Krzysztofa Tarnowskiego w 1567 roku odziedziczyła całą fortunę ojca. W 1534 roku kasztelan krakowski Andrzej hrabia Tęczyński herbu Topór(*1480-+02.01.1536)  wzniósł nowy zamek. Po jego bezpotomnej śmierci dalsze prace związane z przebudową zamku kontynuował jego brat, Stanisław hrabia Tęczyński herbu Topór(*1484-+1549). W 1631 roku przebudowany przez Andrzeja Bałabana herbu Korczak . Zdobyty przez kozaków w 1648 roku. Latem 1675 roku 30-tysięczna armia turecko-tatarska dowodzona przez Ibrahima Szyszmana po wkroczeniu na Ruś zajęła zamek w Zbarażu i w Podhajcach. Od 20 września 10-tysięczny oddział Turków przystąpił do oblężenia Trembowli. Zamku broniła załoga składająca się z 80 żołnierzy piechoty, niewielkiej liczby szlachty i około 200 chłopów i mieszczan dowodzona przez kapitana Jana Samuela Chrzanowskiego herbu Poraj , nobilitowany w 1676 roku. Bohaterką obrony stała się żona Jana, Anna Dorota Chrzanowska, z domu von Fresen. Mężowi doniosła o zamiarze poddania twierdzy przez szlachtę, a samemu mężowi zagroziła śmiercią w wypadku poddania przez niego zamku. Po dwóch tygodniach obrony nadeszła od Lwowa odsiecz króla Jana III Sobieskiego. W XVII wieku na pamiątkę tych wydarzeń postawiono jej pomnik, który nie istnieje i nie zachował się żaden jego opis. W XX wieku postawiono pomnik autorstwa Jana Bochenka, zniszczony w 1944 roku. W 2012 roku na odnowionym cokole postawiono nowy pomnik autorstwa ukraińskiego rzeźbiarza Romana Wilhuszynskiego. W 1687 roku zamek podstępnie zdobyty i zniszczony przez Tatarów. Od tego czasu w ruinie, nie odbudowany. W zaborze austriackim częściowo rozebrany, częściowo wykorzystany na koszary. Pod koniec XIX wieku częściowa rozbiórka zamku. W 1920 roku próba odbudowy obiektu. Po II wojnie światowej stał długo zapomniany i zaniedbany. Pod koniec lat 80-tych XX wieku przeprowadzono prace archeologiczne. Obecnie zabezpieczony, udostępniony do zwiedzania.

Willa Zakrzewskiego

Wille

Widok Trembowli z Góry Zamkowej

Zabytki- ruina zamku, kościół i klasztor oo. Karmelitów z 1635 roku, obecnie cerkiew, cerkiew pw. Św. Mikołaja z przełomu XVI i XVII wieku, ratusz, ruiny obronnego monastyru bazylianów z 1716r.

Urodzeni w Trembowli:

Tadeusz Justyn Filipowicz(*26.09.1887-+04.1940)-podpułkownik artylerii Wojska Polskiego. Inżynier rolnictwa. Brał udział w obronie Lwowa. Wraz z bratem Pawłem zamordowany w Charkowie

Antoni Borzemski herbu Jelita(*18.08.1866-+?),-nauczyciel. Nauczał we Lwowie, Przemyślu, Samborze, Sanoku, Nowym Sączu, Tarnopolu. Był właścicielem dworu w Solinie(ob.województwo podkarpackie, powiat leski)

Kazimierz Borwicz(*22.07.1900-+1940 Katyń)-podporucznik rezerwy taborów Wojska Polskiego, doktor praw. W okresie międzywojennym pracował w Urzędzie Wojewódzkim w Białymstoku.

Mieczysław Halicki(*25.05.1907-+08.05.1959)-sierżant pilot Wojska Polskiego IIRP, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, francuski ruch oporu, przewodniczący Rady Miejskiej w Kłodzku.

Jerzy Lesław Wyrozumski(*07.03.1930)- historyk, mediewista, profesor nauk humanistycznych, były pracownik UJ, Prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa,

Jan Puławski(*20.08.1924-+04.12.2003)-generał brygady Wojska Polskiego, magister ekonomii.

Julian Olpiński herbu Nałęcz(*1847-+1908)-lekarz, burmistrz Trembowli, poseł do Sejmu Krajowego Galicji VI i VII kadencji w latach 1889-1901, w 1875 roku opublikował artykuł na temat wziernika usznego własnego projektu.

Wacław Leśniański(*28.09.1886-+14.11.1956)-polski chemik, profesor technologii chemicznej, wykładowca na Politechnice Lwowskiej do 1939r, po 1945 roku organizował Wydział Chemiczny i Katedrę Technologii Organicznej w Gliwicach.

Roman Marian Kuntze(*26.01.1902-+22.08.1944)-docent zoologii, zoogeograf, wykładowca akademicki, wykładowca na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie i w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Zamordowany przez żołnierzy niemieckich podczas Powstania Warszawskiego, w czasie którego zginęła również jego żona.

Juliusz Kleeberg(*30.03.1890-+04.07.1970)-generał brygady Wojska Polskiego IIRP i Polskich Sił Zbrojnych, młodszy brat Franciszka, późniejszego generała dywizji WP. Zginął w wypadku samochodowym na ziemi australijskiej.

Stanisława(Joanna) Jędryka(01.01.1940)-polska aktorka filmowa i teatralna.

TROSKA /Sorgau/

Nieistniejąca osada położona w gminie Kożuchów powiatu nowosolskiego. Były folwark wzmiankowany w 1791 roku, kiedy należał do rodziny von Abschatz und Strachwitz, właścicieli pobliskiego Radwanowa. W 1844 roku należał do rodziny Eckardt, właścicieli Radwanowa Średniego. Opuszczona w latach 80-tych.

troska-1896-lubuskie

Truskolas /Trutzlatz/

Wieś położona w gminie Płoty powiatu gryfickiego. Początki wsi sięgają średniowiecza. We wsi dawny majątek położony na południowym krańcu wsi należący w 1870 roku do Pani Mühlenbruch i liczący 1565 akrów ziemi a w 1879 roku należący do rodziny Rickmann i liczący 561,09 ha gruntów. W części północnej drugi majątek należący w 1910 roku do Richarda Klünder i obejmujący 141,18 ha ziemi. W 1928 roku dobra należały do Alexandra Hasselstrӧm. W tej części zachował się dwór zbudowany w 1927 przez E. Klünder.

TRZCIEL /Tirschtiegel/

HISTORIA MIASTA

Po raz pierwszy wzmiankowany w 1252 roku aczkolwiek brak dokumentów poświadczających tę datę a wg  Słownika geograficznego Królestwa Polskiego wzmianka o Trzcielu pojawia się dopiero w 1319 roku, w dokumencie na mocy którego Piastowie linii głogowskiej: Henryk II Wierny i Przemko zrzekli się na rzecz margrabiego brandenburskiego Waldemara części swoich wielkopolskich posiadłości w tym Trzciela. Prawdopodobnie pierwotnie własność pomorskiego rodu Święców. Po rokoszu wznieconym w roku 1307 przeciwko księciu Władysławowi I Łokietkowi, odebrany i włączony do dóbr książęcych. W latach 1313-1340 Trzciel mógł należeć do rodu Niałków-Jeleni. Na pewno w XIV wieku należał do rodu Wezemborków. Pierwszym właścicielem z tego rodu był Bork z Grodziska, po nim dobra dziedziczy syn, Józef Wezenbork. Po śmierci Józefa dobra odziedziczyła córka Wichna zamężna za Świętosława Pałuka z Szubina. W roku 1434 syn Wichny Maciej Wezenbork i jego siostra Burneta sprzedają miasto i zamek braciom Stanisławowi i Dobrogostowi Ostrorogom. W roku 1563 część dóbr należy do Anny z Ostrorogów Sieniawskiej, żony Prokopa Sieniawskiego. W 1579-80 część dóbr należała do syna Anny, Marcina Sieniawskiego. W 1590 roku ponownie całość dóbr trzcielskich wraz z siedzibą dworską należała do Ostrorogów przez zakup części dóbr należących do Sieniawskich przez Marcina Ostroroga. W 1611 roku Jerzy z Ostroróg sprzedaje dobra Piotrowi z Bnina Opalińskiemu,staroście śremskiemu i pobiedziskiemu. W 1629 roku część dóbr należąca do Anny z Bnina Opalińskiej-Grudzińskiej, żony Zygmunta Grudzińskiego zostaje zakupiona przez Jana Opalińskiego. Ten sam Jan w 1630 roku zakupił część dóbr należących do Zofii de Stemberg Kostczanki, wdowy po Piotrze z Bnina Opalińskim. W 1633 roku spadkobierca Jerzego Ostroroga, Przecław Leszczyński sprzedaje dobra odziedziczone po Ostrorogu Janowi Opalińskiemu. Trzciel wraz z siedzibą dworską są w posiadaniu Opalińskich do 1670 roku. W tym roku Jan Konstanty z Bnina Opaliński sprzedaje majątek Krzysztofowi von Unrugowi. W 1694 roku część dóbr trzcielskich należy do Marianny Bogumiły Pilichowskiej, z domu von Unrug, córki Władysława a wnuczki Krzysztofa von Unrug. Prawdopodobnie na początku XVIII wieku dobra w zastaw otrzymał Michał Kazimierz Raczyński, który sprzedał je rodzinie Szołdrskich. W 1730 roku jako właściciel wymieniany jest Stefan Szołdrski.W roku 1784 jako właściciela wymienia się Maksymiliana z Brudzewa Mielżyńskiego oraz Michała z Krzyżanowa Krzyżanowskiego jako dzierżawcę majątku. Po rozbiorach Trzciel jako miasto przechodzi na własność państwa pruskiego natomiast majątek ziemski z siedzibą dworską jest w rękach szlachty pruskiej. Na początku XIX wieku jako właścicieli wymienia się rodzinę von Reuss von Plauen, zamieszkującą siedzibę dworską i piszący się „na zamku…”. Pod koniec lat 40-tych majątek jest w rękach hrabiego Bernharda von zu Dohna. W1851 roku majątek zakupiony przez rodzinę Fischer, będącą w posiadaniu majątku do 1945 roku. W 1902 roku rodzina nobilitowana i zachodzi zmiana nazwiska na Fischer vom Mollard dla zachowania nazwiska Mollard po śmierci ostatniego z rodu. Kiedy Trzciel uzyskał prawa miejskie nie wiemy. Po raz pierwszy pojawia się wzmianka o mieście Trzciel w roku 1458.  W XVII wieku miasto podzielone na część starą/polską/ i nową/niemiecką/, powstałą w czasie wojny trzydziestoletniej. Połączenie obu części nastąpiło dopiero w 1888 roku. Po rozbiorach Polski miasto znalazło się w granicach państwa pruskiego i nierozerwalnie z nim związane do 1945 roku po krótkim epizodzie przynależności do Księstwa Warszawskiego na początku XIX wieku.

trzciel-1940-lubuskie

ZAMEK

Po raz pierwszy wzmianka o zamku pojawia się w XIV wieku(1393,1394,1398), który prawdopodobnie zbudowany został przez ród Wezemborków. Założenie położone było na północnych krańcach „starego miasta” otoczone nurtami Obry około 600 m na północny zachód od mostu na Obrze. Gród ten składał się z dwóch członów- większego o obwodzie zewnętrznym , który wynosił 800 kroków i średnicy stożka 40m i wysokości 3-4m oraz leżące obok grodu mniejsze stanowisko z podwójną linią wałów i zwane ‚zamczyskiem’. Miejsce to widoczne obecnie  z drogi krajowej numer 92. Użytkowany od XIII wieku. Prawdopodobnie na miejscu pierwotnego zameczku powstało założenie użytkowane przez kolejnych właścicieli do lat 40-tych XIX wieku, potem rozebrane. Nowy pałac powstaje  w latach 1868-1869 w „nowej” części miasta.

PAŁAC

Trzciel- widok na pałac od strony parkuTrzciel, lubuskieTrzciel-widok na palactrzciel-palactrzciel-lubuskie-2

trzciel-1902-lubuskie

Trzciniec / Wassergrund/

Trzciniec, zachodniopomorskie

 

Wieś położona w gminie Czaplinek powiatu drawskiego. Po raz pierwszy wymieniona w 1768 roku, będąc własnością rodu von Goltz z Byszkowa. Od 1789 roku przechodzi w ręce rodu von Wedel za sprawą Agnieszki von Wedel z domu von Goltz, żony Karla von Wedel. Dość częste zmiany właścicieli- wymienia się rodziny: Seligsohn, Wegner, Blanck, von Wissmann. Przed 1922 rokiem dobra w rękach właściciela Byszkowa, Hansa von Wessel. Od niego majątek zakupiła rodzina von Illich. W 1933 roku doszło do parcelacji majątku.

Goltz der

Goltz 2

Goltz 1

Goltz 3

Goltz hrabia 2

Goltz hrabia 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PAŁAC

W 1924 roku zostaje zbudowany pałac w stylu eklektycznym przez rodzinę von Illich. Pałac znajduje się na terenie parku założonego w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Od 1939 do 1945 roku pałac służył za ośrodek „Hitlerjugend’. Po 1945 roku w pałacu mieścił się: ośrodek kolonijny, użytkowany przez junaków SP, wojsko. W pałacu mieścił się Państwowy Dom Specjalny. Był również w rękach PGR. Od 1990 roku w rękach prywatnych, później przejęty przez Społeczne Towarzystwo Oświatowe z Warszawy. Od 1992 roku pałac przejęty przez zgromadzenie salezjańskie.

 Screen Shot 035