Rewal /Rewahl/
Archiwa autora: Jerzy Dubiel
Żerków /Gross Surchen/
HISTORIA WSI
Wieś położona w gminie Brzeg Dolny powiatu wołowskiego. Po raz pierwszy wymieniona w roku 1304 jako własność klasztoru Cystersów z Lubiąża. Od 1568 roku dzierżawiona, od 1593 roku już jako własność rodziny von Kanitz. W XVII wieku w rękach rodu von Köckritz, w XVIII wieku w posiadaniu rodu von Haugwitz, by w XIX wieku ponownie w rękach rodu von Köckritz.
ZESPÓŁ PAŁACOWY
W zachodniej części wsi zespół pałacowo-parkowy. Pałac zbudowany w 1791 roku, barokowy, zbudowany na rzucie litery C, trzyskrzydłowy, jednopiętrowy, podpiwniczony, korpus główny kryty dachem czterospadowym, skrzydła trójspadowym. W skład zespołu wchodzi: oficyna dworska z połowy XVIII wieku, spichlerz z początku XX wieku, stodoła z początku XX wieku. Obok park krajobrazowy o powierzchni 4 ha, założony w 1840 roku z zachowaną aleją lipową.
Wojęcino /Wojenthin/
HISTORIA WSI
Wieś położona w gminie Bobolice powiatu koszalińskiego. Początki wsi sięgają średniowiecza. W XVI wieku należała do zamożnego rodu von Bonin. W 1804 roku jako właścicieli wsi wymienia się rodzinę von Saint-Julien. Od 1855/57/ właścicielem majątku jest rodzina von Holtz z Manowa. Byli właścicielami do 1945 roku.
PAŁAC
Prawdopodobnie budowniczymi nieistniącego pałacu była rodzina von Holtz. Z założenia pałacowo-parkowego pozostał zaniedbany park oraz ruiny kaplicy grobowej położonej na wyspie zarośniętego dziś śródleśnego jeziora.
Szczecin-Trzebusz /Stutthof/
Osada obecnie w granicach dzielnicy Szczecina, Dąbie. Stara zabudowa została zburzona podczas działań wojennych w 1945 roku. Początki wsi Trzebusz sięgały XII wieku. Do 1249 roku własność cystersów z Kołbacza, później własność księcia Barnima I. Następnie własność miejska miasta Szczecin. W 1764 roku majątek w posiadaniu inspektora Krüger. W 1773 roku majątek zakupił Carl Christoph Elten ze Szczecina. W 1910 roku majątek wielkości 351,50 ha gruntów w posiadaniu rodziny Weisse. W 1928 roku dobra należą do Karla Schultz i obejmują 370 ha gruntów. Przed wojną w pałacu działała restauracja- Park Restaurant „Stutthof”.
Starzyce /Woltersdorf/
HISTORIA WSI
Miejscowość położona w gminie Chociwel powiatu stargardzkiego. W 1804 roku majątek należał do rodziny von Mangelsdorf,od 1859 roku do rodziny Mercker. W 1880 roku jako właścicieli wymienia się rodzinę von Kieckebusch, posiadającą dobra do 1941 roku- wymieniony jest Wilhelm von Kiekebusch/1910/ oraz Max von Kieckebusch/1918/
PAŁAC
Po założeniu mało rozpoznawalny zaniedbany park oraz obok resztki zabudowań po założeniu folwarcznym.
Nowiny Wielkie /Döllens-Radung/
Założona w 1731 roku przez leśniczego Dölle z Pyrzan. Należała do majątku mironickiego. We wsi willa.
Letnin /Lettnin/
Wieś położona w gminie i powiecie pyrzyckim. Po raz pierwszy wymieniona w 1260 roku w osobie rycerza Jana de Letenin/z Letnina/.Należała do kapituły kamieńskiej i przez nią administrowana. Oddana w dzierżawę miejscowemu rycerstwu. Od 1375 roku w rękach rodu von Schönning z Lubiatowa. W 1484 roku właścicielem wsi byli bracia Borchard i Jarl von Schönning z Letnina/Lettenyn/. Dwa lata później wymieniony Antonius von Schönning. W 1487 roku wymieniany jest Damian von Schönning. Po śmierci Damiana von Schönning jego dobra odziedziczyły mniszki z Pyrzyc, przez siostrę Damiana, która była mniszką. Część gruntów we wsi należała do Antoniego von Schönning. Po sekularyzacji zakonu dobra przejęło państwo pruskie. Po 1811 roku chłop o nazwisku F.W.Michaelis wykupił swoje gospodarstwo i po zakupieniu dodatkowych gruntów utworzył mały majątek. Z tej rodziny pochodził Fryderyk Michaelis, minister króla Fryderyka II oraz Jerzy Michaelis, w 1917 roku kanclerz Niemiec, później nadprezydent rejencji pomorskiej. Ostatnim właścicielem wsi z tej rodziny był Wilhelm Michaelis. W 1913 roku rodzina Michaelis sprzedała swoje dobra we wsi.
DWÓR
We wsi dwór zbudowany na początku XX wieku w stylu neogotyku angielskiego, dwukondygnacyjny, z ośmioboczną wieżą, kryty płaskim dachem zwieńczonym krenelażem. Dwór należał do rodziny młynarzy, Ottona i Liny Haberle, których gospodarstwo liczyło w 1939 roku 152 ha gruntów i położone było na terenach tzw. Młyna Dolnego. Po 1945 roku należał do wojska, później mieściła się w nim szkoła. Obecnie należy do prywatnego właściciela. W otoczeniu dworu niewielki park.
Dąbrowa Białogardzka /Damerow/
HISTORIA WSI
Wieś położona w gminie Rąbino powiatu świdwińskiego. Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawia się w roku 1322. Od XIV wieku do 1735 roku w rękach rodu von Ramel. W 1735 roku Erdmann Chrystian von Ramel sprzedał majątek Ludwigowi von Sydow. W okresie 3 lat kolejna zmiana właścicieli- pierwszym nabywcą był Caspar Heinrich von Stechow, kolejnym Anton Friedrich von Zozenow. W ich posiadaniu majątek był równe 100 lat. Po śmierci ostatnich z rodu von Zozenow, w 1838 roku majątek nabyła rodzina von Hagen.
PAŁAC
Pałac zbudowany w XIX wieku dla rodziny von Hagen z Białogardu. Obecnie w ruinie. W tym samym czasie założony park, liczący 25 ha.
Przybkowo /Alt Priebkow/
Wieś położona w gminie Barwice powiatu szczecineckiego. Pozostałością po majątku są resztki starodrzewia. W 1910 roku właścicielem majątku był Willy Drehmel a dzierżawcą Max Krause. W 1928 roku majątek w rękach kapitana Hansa Groenlund`a. Majątek liczył 385 ha gruntów.
Bara /Bahrfelde/
Wieś położona w gminie Chojna powiatu gryfińskiego. Pozostałością po majątku są resztki parku krajobrazowego.
Niedoradz /Nittritz/
HISTORIA WSI
Wieś położona w gminie Otyń powiatu nowosolskiego. Początki miejscowości sięgają XII wieku ale po raz pierwszy wzmianka o Niedoradzu pojawia się w 1376/1333/. Od XV wieku do 1945 roku należała do właścicieli Otynia- rodów: von Zobeltitz/Zabeltitz//XVw./, von Rechenberg/XVIw./, von Sprintzenstein/XVIIw./, zakonu jezuitów/XVII-XVIIIw./, księcia żagańskiego Piotra Birona/XVIII-XIXw./, hrabiego von Medem/XIXw./, księżnej Doroty de Talleyrand-Perigord i jej syna, Aleksandra, Rudolfa von Friedenthal/XIX-XXw./, po którym dobra przejęła córka Rudolfa- Renata baronowa von der Lancken-Wackenitz, żona pruskiego ambasadora we Włoszech i w jej rękach dobra były do 1945 roku.
ZESPÓŁ DWORSKO-FOLWARCZNY
Pozostałością zespołu dworsko- folwarcznego jest dwór- obecnie budynek szkolny oraz resztki budynków- czworaki, stodoła, resztki bramy wjazdowej na podwórze folwarczne obecnie nie istniejące.
Śmiechów /Schulzenhagen/
HISTORIA WSI
Wieś położona w gminie Będzino powiatu koszalińskiego. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 2-ej połowy XIII wieku. We wsi istniały trzy majątki: A,B,C. Pozostałościa są trzy dwory z resztkami założeń folwarcznych.
MAJĄTEK A
Na początku XIX wieku/1804 rok/ jako właścicieli mająku wymienia się rodzinę von Schlotheim oraz rodzinę von Heidebreck. Przedstawicielem tej rodziny był Carl Christoph Philipp von Heidebreck. W latach 1854-57 majątek w rękach rodziny Sirvent. W 1905 roku dobra w rękach rodziny Mielcke. W 1910 roku Majątek A należał do rodziny Fiss. Położony był w centrum wsi około 300 metrów na zachód od drogi na Gąski o powierzchni 140 ha gruntów. W 1928 roku Majątek A w posiadaniu Waltera von Friedlaendera i liczył 152 ha gruntów. Rodzina von Friedlaender była w posiadaniu majątku do 1945 roku.
MAJĄTEK B
W XVIII wieku majątek należał do rodziny von Damitz. W 1804 roku był w posiadaniu Eggerta Georga von Damitz. Był w posiadaniu rodziny von Damnitz do 1857 roku. Prawdopodobnie kolejnym posiadaczem majątku B była rodzina von Blanckenburg. W 1905 roku posiadaczem majątku był Gustav von Blanckenburg. W 1910 roku Majątek B leżący na zachodnim krańcu wsi należał do Botha von Blanckenburg. Majątek liczył 205 ha gruntów. W 1928 roku majatek B nadal w rękach Botha von Blanckenburg`a i liczył 205 ha gruntów, . W rękach tej rodziny majątek był do 1945 roku.
MAJĄTEK C
W 1804 roku właścicielem majątku C była rodzina von Damitz. Od 1820 do 1945 roku w rękach rodu Mielcke. W 1910 roku Majątek C leżący na wschodnim krańcu wsi należał do Mathilde Mielcke z domu Bandow. Majątek liczył 225 ha gruntów. W 1928 roku majątek C w posiadaniu Victora Mielcke, wielkości 223 ha gruntów.
Jako właścicieli ziemskich wymienia się również rodziny: von Zarth/Zarten/, von Frohreich, Muller, von Gerlach, von Wedel.
