GORZÓW WIELKOPOLSKI /Landsberg a.Warthe/

Miasto jak i cały region w swoich początkach wchodziło w skład kasztelani santockiej, położonej na pograniczu Wielkopolski, Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej. Za czasów Henryka Brodatego należała do Śląska, za czasów jego następcy weszła we władanie księcia pomorskiego Barnima. Po krótkim przejęciu tych ziem w 1244 roku przez Przemysława I, w 1254 roku przeszły one we władanie Brandenburgii jako wiano Konstancji, córki Przemysława I, poślubionej margrabiemu brandenburskiemu, Konradowi. W 1257 roku nastąpiła prawna translokacja miasta przez margrabiów brandenburskich, kiedy to na polecenie Jana, margrabiego brandenburskiego z dynastii askańskiej, Albrecht de Luge założył miasto „Landisberch Nova”, które później przez wieki zwało się Landsbergiem, a od 1945 roku Gorzowem Wielkopolskim. Albrecht de Luge był założycielem i pierwszym wójtem miasta. W 1319 roku po wygaśnięciu dynastii Askańczyków miasto wraz z całą Nową Marchią przeszło w ręce Wittelsbachów. W 1329 roku po wyprawie Władysława Łokietka na ziemie brandenburskie w Gorzowie został zawarty pokój tzw. landsberski, pomiędzy Wincentym z Szamotuł, działającym w imieniu króla polskiego, a margrabią Ludwikiem z dynastii Wittelsbachów. W latach 1365-1370 i 1402 miasto pozostawało w stosunku lennym do Polski. Od 1373 roku znajdowało się w rękach Luksemburczyków. W latach 1402-1454 wraz z całą Nową Marchią znalazło się tytułem zastawu w posiadaniu Krzyżaków. Po okresie panowania Krzyżaków miasto przeszło w ręce Hohenzollernów. Od XVI wieku szybki rozwój miasta za czasów margrabiów brandenburskich. Wówczas Nowa Marchia została wydzielona od Brandenburgii. Trudny okres przeżyło miasto podczas wojny trzydziestoletniej niszczone i palone przez obce wojska. Po tym okresie dynamiczny rozwój miasta trwający do 1945 roku. Samo miasto nie odniosło większych zniszczeń podczas działań wojennych drugiej wojny. Zniszczone zostało przez wojska radzieckie po okresie wyzwolenia.

Gorzów - mury obronne

Gorzów1

Gorzów- miejsce do tańca

Gorzów- park

Gorzów Wielkopolski-ul. Warszawska

ZAMEK

Gorzów Wlkp.- ulica ZamkowaGorzów Wlkp.- róg ul Zamkowej i Ecke

W południowo-wschodniej części miasta, przy dzisiejszej ulicy Obotryckiej, w latach 1443-1450 Krzyżacy w miejscu dawnego grodu zbudowali zamek, zburzony w 1454 roku przez mieszkańców miasta. Do XVII wieku zamek przetrwał jako budynek kryty dachem dwuspadowym z cylindryczną wieżą. W XVIII wieku po zamku pozostały tylko fundamenty. Nie zachował się wizerunek jak i opis zamku. W 1710 roku król pruski przekazuje tereny po zamku miastu. Władze miejskie w tym miejscu wzniosły budynek szkoły. Obecnie na gruntach zamkowych znajduje się złobek miejski Nr 2 przy ulicy Obotryckiej 1/4.

WILLE GORZOWA WIELKOPOLSKIEGO

1. Willa Schröder`a przy ul. Warszawskiej – obecnie Muzeum Lubuskie im. Jana Dekerta
Gorzów Wlkp.- Willa SchroederaGorzów-pałac Schroedera

Przy ulicy Warszawskiej willa-pałac z 1903 roku, typu secesji berlińskiej według projektu architekta Reimarusa von Hetzel dla Gustawa Schroedera- właściciela fabryki kabli i lin w Gorzowie, obecnie Muzeum Miejskie. Posiada zbiory z dziedziny rzemiosła artystycznego(głównie konwisarstwa czyli wyrobów cynowych), portretu cechowego, dworskiego i mieszczańskiego, medalierstwa, numizmatyki oraz zabytków archeologicznych i etnograficznych z zakresu kultury materialnej okolic Gorzowa Wlkp. Pałac położony jest na terenie parku krajobrazowego o powierzchni 3,32ha, założonego współcześnie z pałacem. Za budynkiem pałacu na wzgórzu znajduje się domniemane wczesnośredniowieczne grodzisko, prawdopodobnie niewielki Gródek pełniący rolę strażnicy.

2. Willa Pauckscht`a– Wał Okrężny 37

Gorzów-willa Paucksch

 

Pałacyk eklektyczny zbudowany w 1875 roku przez Hermanna Pauckscht`a. Po jego śmierci sprzedany Franzowi Roesler. Później należał do rodzin: Hengst i Boehing. Położony był w parku w stylu krajobrazowym z elementami romantycznymi. Dziś park jest znacznie zmniejszony i zniekształcony. Po zachodniej stronie pałacu znajdują się dawne budynki gospodarcze i oficyna.Po wojnie mieściła się tu Dyrekcja Dróg Wodnych i Przedsiębiorstwa Budownictwa Wodnego. Od 1976 roku po remoncie stał się siedzibą Wojewódzkiego Domu Kultury, później Grodzkiego Domu Kultury. Kolejny remont odbył się w 1985 roku. Obecnie opuszczony, wystawiony na sprzedaż.

Ciekawy wystrój wnętrz: boazerie, sztukaterie, balustrada klatki schodowej, kominek w hallu. Dwukondygnacyjną bryłę pałacu- zbudowanego na planie kwadratu z użytkowym poddaszem i piwnicami- zdobi 8-boczna wieża narożnikowa i bogate detale architektoniczne. Wejście główne, znajdujące się od strony dziedzińca w elewacji zachodniej, poprzedzone jest portykiem przejazdowym. Wjazd na dziedziniec prowadzi przez ozdobną bramę wjazdową i furtę dla pieszych. Przy pałacu od strony wschodniej znajduje się ozdobny taras z basenem i fontanną w kształcie płaskiej czary, pośrodku której umieszczono rzeźbę dwojga bawiących się dzieci. Od strony ogrodu taras otoczony jest balustradą tralkową.

3. Wille braci Bahr`ów– ul. 30 Stycznia 1 i1a- obecnie Instytut im. biskupa Wilhelma Pluty

Gorzów Wlkp.- willa obecnie pałac biskupi

Gorzów Wlkp.- willa Bahra, obecny pałac biskupi

Gorzów Wlkp- widok na pałac biskupi- dawna willa Bahra

W latach 1895-1902 zbudowane dwie okazałe wille przez braci: Maxa i Roberta Bahr. Pierwsza powstała willa dla Roberta, któy zamieszkał tu z żoną i dziećmi. W latach 1901-1902 do willi Roberta dobudował się starszy brat Max. Cały kompleks uzupełnił ogród z rzeczką Kłodawką. Widoczny mostek na pocztówce, łączący dwie części ogrodu, przerzucony przez Kłodawkę nie zachował się. Willa posiadała ogród zimowy. Po śmierci Roberta willę zakupił Wilhelm Henke. Po śmierci Maxa/1930/ posiadłość odziedziczył jego jedyny syn, Paul Bahr. Po 1945 roku w kompleksie mieściła się siedziba biskupów gorzowskich/Pałac Biskupi/, później Sąd Kościelny. Obecnie od 2012 roku w pałacu mieści się Instytut im. bp. Wilhelma Pluty.

4. Willa Karla Bahr`a– ul. Kazimierza Wielkiego 1- Pałac Ślubów

Gorzów-willa Bahra, lubuskie

Willa w stylu secesyjnym zbudowana w latach 1902-1903 dla Karla Bahr`a, kupca i radcy miejskiego. Jednocześnie z budową willi powstał ogród z fontanną. Założenie powstało na ówczesnych peryferiach Gorzowa, przy jeziorze zwanym Ruskim Stawkiem. W 1911 roku willa rozbudowana. W latach późniejszych przy willi powstała mała szklarnia, stajnie, mieszkanie dla stangreta. W 1945 roku po zdobyciu Gorzowa przez wojska radzieckie, w willi mieściło się dowództwo wojsk radzieckich. W latach 50-tych XX wieku lokował się Związek Młodzieży Polskiej, później przychodnia zdrowia. Po 1995 należy do Urzędu Miasta. W 1997 roku remontowana wg projektu Romana Mycki i Wiesława Gołackiego-Autorskie Biuro Projektów M&G S.C. Po remoncie w willi Urząd Stanu Cywilnego oraz biura Urzędu Miejskiego i Euroregiony Pro Europa Viadrina.

5. Willa Otto Gerloff`a– ul. Warszawska 84

DSC_0046

Przy ulicy Warszawskiej położona jest willa najdłużej urzędującego burmistrza Gorzowa/ ówczesny Landsberg a.Warthe/- pełnił go przez 28 lat od 1915 do 1943 roku.

6. Willa Gustava Hermanna Silwedel`a– ul. Warszawska 89

DSC_0047

Nieistniejąca willa przy ulicy Warszawskiej należąca do Gustava Hermanna Silwedel`a, kompozytora, aranżera, wydawcy. Pozostałością po założeniu jest brama z ogrodzeniem i resztki ogrodu.

7. Willa Clemens– ul. Warszawska

Nieistniejca willa Clemens

Gorzów Wlkp. - willa Clemens

 

8. Willa ul. Warszawska 134

DSC_0009 DSC_0019

Secesyjna willa zbudowana w 1907 roku.

9. Willa Hansa Lehmann`a, ul. Sikorskiego 107

Zbudowana w latach 1903-1905 roku przez Hansa Lehmann. Zaprojektowana przez berlińska pracownię architektoniczną Karla E. Bangert. Rodzina Lehmann posiadała willę do 1945 roku. Po wojnie w willi mieściła się prokuratura. Od 1989 roku po remoncie willa zaadoptowana na siedzibę biblioteki wojewódzkiej.

Willa Fischer ul. Grobla 8

NIEISTNIEJĄCA WILLA PRZY UL. WARSZAWSKIEJ

 MAŁYSZYN WIELKI/Merzdorf/– GORZÓW WLKP.- ul. Myśliborska 81

Wieś wzmiankowana w 1297 roku, w XV wieku posiadłość rycerska. Dawny zespól dworski założony w połowie XIX wieku składający się z dworu z piętrowym korpusem wschodnim pochodzącym z okresu przebudowy na początku XX wieku, oficyna mieszkalna oraz park krajobrazowy o powierzchni 2,05 ha oraz budynki gospodarcze.

KROWI GRÓD/Kuhburg/– ul. Kobylogórska 68

Gorzów Wlkp-Krowi gród-dwór

Przy ulicy Kobylogórskiej 68 położona jest willa z początków XX wieku w parku również z początku XX wieku o powierzchni około 0,5 ha. Nie znamy zleceniodawców budowy pałacyku. Stoi na miejscu historycznego “Krowiego Grodu”- najbardziej wysuniętym na południe punktem osadniczym Gorzowa Wlkp. Był to folwark o charakterze obronnym, mieszczącym się nad starą Wartą, przy Moście Mniszym. Pierwotnie należał do cystersów, odsprzedany miastu w 1372 roku. W kolejnych wiekach maleje znaczenie obronne grodu mimo, że w XVIII wieku usypano wokół folwarku szaniec obronny, widoczny jeszcze w okolicach samego pałacyku.

W pałacyku od 1958 roku mieściła się siedziba Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, pełniąc funkcję Domu Wycieczkowego. Później mieściło się tu Biuro Usług Turystycznych. W 1994 roku pałacyk z ogrodem został sprzedany Polsko-Niemieckiemu Towarzystwu Wspierania Gospodarki, dla potrzeb którego pałacyk wyremontowano. Kolejnym właścicielem był obywatel polski, później niemiecki, obecnie wystawiony na sprzedaż.

DSC_0071