SANTOK /Zantoch/

 

Santok nazwany przez Galla Anonima „strażnicą królestwa polskiego”, jest jedną z najstarszych miejscowości w Polsce, której historia sięga VIII wieku. Pierwszych odkryć w Santoku dokonano w 1884 roku, od 1932 roku podjęto badania archeologiczne prowadzone przez Prof. Wilhelma Unverzagta. Po wojnie od 1958 roku prace kontynuowali Zofia Hołowińska i Aleksander i Urszula Dymaczewscy. Gród w Santoku wzniesiony w widłach Warty i Noteci, wielokrotnie niszczony, przebudowywany i rozbudowywany w X wieku prawdopodobnie przez Mieszka I, który dążył do opanowania Ziemi Lubuskiej i dostępu do ujścia Warty. W XI wieku po pożarze gród odbudowany i powiększony przez Bolesława Chrobrego. W tym czasie zarządzany przez komesa-kasztelana Pawła, którego zadaniem była opieka nad wyprawą misyjną biskupa Ottona z Bambergu w 1124 roku. Na podstawie przeprowadzonych badań przed i powojennych mówi się o istnieniu w tym czasie wieży obronnej-donżonie, i/lub zamku na Górze Zamkowej. Będąc w XIII wieku w rękach książąt piastowskich nierzadko rywalizujących ze sobą o ten gród, atakowany był również i niszczony przez wojska książąt pomorskich i brandenburskich. W XIII wieku odbudowany przez Henryka Brodatego. W XIV wieku właścicielami Santoku były rody von Winningen, Jagowów, Uchtenhagenów, von der Ostenów. W 1370 roku zamek został zdobyty przez Hasso II von Wedla z Krzywicy i w rękach von Wedlów był prawdopodobnie do 1386 roku. Przed rokiem lub w czasie 1397 roku zamek w Santoku kupują joannici od margrabiego Zygmunta, króla węgierskiego i jednocześnie margrabiego brandenburskiego. W 1457 roku elektor Fryderyk wykupił zamek od joannitów. W XV wieku zamek zostaje opuszczony. Na przeciwległym brzegu w roku 1438 Otto von Marwitz z upoważnienia Krzyżaków buduje na Górze Zamkowej nowy zamek w miejscu zwanym Nowym Santokiem. Powstaje tu gródek z wieżą obronną, otoczony fosą. Pod koniec XV wieku właścicielami Santoka i zamku jest rodzina von Rulicke i w ich rękach pozostaje Santok do końca XVII wieku.

 

W XV wieku Polska traci Santok na rzecz Brandenburgii, ale do 1793 roku obsadzała urząd kasztelana santockiego.