ZABÓR /Saabor,Fursteneich/

HISTORIA MIEJSCOWOŚCI

Wieś gminna położona w powiecie zielonogórskim. Wieś wzmiankowana w 1306 roku, w 1556 roku otrzymała prawa miejskie. W 1448 roku jako posiadacz ziemski wymieniany jest Heinze von Kottwitz. W 1453 roku w Zaborze wymieniani są von Tschammer, która to rodzina w 1453 roku była w posiadaniu Kuźnicy Głogowskiej, a w 1482 roku Milska, w 1553 roku  Łaz. W 1488 roku wymieniany jest Mikołaj Tschambor/Tschammer?/. W roku 1585 wspomina się także o Aleksandrze von Kittlitz i Krzysztofie von Dyhern z Mirocina Dolnego. W 1588 roku w Zaborze rezydował Melchior von Dyhern z Chełmska, a następnie jego syn Krzysztof von Dyhern, który w 1604 roku zaślubia Annę von Stentsch z Przytoku. Z Joachima Fryderyka von Dyhern(prawnuka Krzysztofa) w 1646 roku majątek przechodzi na jego siostrę hrabinę von Hardenberg. Ma to miejsce w czasie wojny trzydziestoletniej. Po jej śmierci Zaborem zarządzali Jerzy Gottard von Dyhern i Jan Melchior  von Dyhern z Chełmska. W połowie XVII wieku dobra zakupił baron Maksymilian Stredele von Montani, po którego śmierci, w latach 1663-1665 dobra administrowane są przez zarządcę królewskiego Jerzego Ernesta Pfister. Następnie nabył je Joachim Fryderyk von Blumenthal, główny komisarz wojenny przy dworze cesarskim. W 1670 roku sprzedał Zabór swojemu szwagrowi Henrykowi Janowi von Dünnewald, baronowi von Nybelhorst und Stengelohn, późniejszemu hrabiemu, cesarskiemu generałowi kawalerii, zasłużonemu w wojnach z Turkami. Z oblężenia w Wiedniu uratowała go odsiecz Jana III Sobieskiego. Z wojen tureckich powrócił generał z bogatymi łupami i jeńcem, pewnym bogatym paszą tureckim, którego więził tak długo, aż otrzymał wysoki okup, podobno dziesięć kwart złotych dukatów. Pieniądze te wykorzystał na rozbudowę zamku i powiększenie dominium zaborskiego. Dobra Zabór zostały mu przekazane przez dwór cesarski w Wiedniu z prawem dziedziczenia w roku 1677. Dzięki jego staraniom w 1677 roku przystąpiono do budowy pałacu na miejscu wcześniejszego drewnianego zamku uprzednio spalonego. Po Henryku Janie dobra przejęli jego dwaj synowie Franciszek i Ludwig, z których dziedzicem Zaboru został Ludwig w 1694 roku. Po jego bezpotomnej śmierci w 1718 roku Zabór przeszedł w ręce cesarza Karola VI, następnie od 1720 roku w posiadaniu kanclerza Filipa Ludwika von Sinzendorf. W 1726 roku Zabór odkupił Franciszek Antoni hrabia von Pachta. W 1744 roku Zabór nabył Fryderyk August von Cosel, syn króla i elektora saskiego Augusta Mocnego i hrabiny A.K. von Cosel. Z nim wiąże się odbudowa i rozbudowa rezydencji po pożarze w 1745 roku. Po jego śmierci dobra w 1770 roku przejął jego syn Gustaw Ernest. W 1781 roku Zabór przeszedł w ręce hrabiego von Schlabrendorf a już w 1783 roku sprzedaje Zabór księciu Janowi Karolowi Schӧnaich-Carolath-Beuthen. W 1791 roku posiadłość odziedziczył syn księcia, Krzysztof Ernest August Ferdynand Schӧnaich-Carolath. W 1805 roku Zabór przechodzi w ręce małoletniego bratanka księcia Ferdynanda Karola von Schӧnaich-Carolath, a w 1843 roku jego syna księcia Ferdynanda. W 1893 roku Zabór odziedziczył Jerzy książę Schӧnaich-Carolath. W 1912 roku Zabór należał do księcia Johanna Georga von Schӧnaich. Od 1918 do 1945 roku był rezydencją Herminii von Hohenzollern, księżnej von Reuss, wdowy po cesarzu Wilhelmie II, która była skoligacona z rodem von Schӧnaich poprzez pierwsze małżeństwo. W swojej rezydencji zgromadziła okazałą bibliotekę, na którą składały się głównie książki beletrystyczne oraz popularnonaukowe, głównie z dziedziny historii i historii sztuki. Prawdopodobnie w 1941 roku w ramach zabezpieczania zbiorów bibliotecznych Berlina została przywieziona część księgozbioru słynnej „Berlinki”. Od wiosny 1945 roku prawdopodobnie do 1947 roku stacjonowały w zamku wojska radzieckie. Sama cesarzowa, schorowana, była pod opieką okupantów prawdopodobnie do jesieni 1945 roku. Po wyleczeniu w szpitalu wojskowym Rosjanie przewieźli ją do Frankfurtu nad Odrą i przekazali do jej dyspozycji willę, w której spędziła ostatnie lata życia. Część księgozbioru została wywieziona do Rosji i od czasu do czasu książki z kolekcji cesarzowej pojawiają się na aukcjach oprócz tych pozycji, które trafiły do muzeum. W Polsce pojawiają się pojedyncze egzemplarze z księgozbioru cesarzowej, nie wszystkie w doskonałym stanie. Po wojnie ośrodek Szkolenia Kadr „Samopomoc Chłopska”. W 1956 roku pożar, po którym powstało Prewentorium Przeciwgruźlicze. W latach 80-tych powstaje Państwowe Sanatorium Dziecięce a obecnie Centrum Leczenia Dzieci i Młodzieży.

zabor-zamek-wg-dunckerazabor-widok-zamku-od-strony-parkuzabor-zamek-fosazabor-zamek-ok-zielona-gora4zabor-zamek-park

zabor-zamek-lubuskie

zabor1zabor4zabor-k-zielonej-gory

zabor-wnetrze-palacu zabor3

ZAŁOŻENIE PAŁACOWE

Założenie przestrzenne zespołu złożonego z pałacu, parku i oficyn rozmieszczonych wokół położonego przed pałacem sześciobocznego podwórca powstało po 1745 roku. Odznacza się ono charakterystycznym dla baroku osiowym układem poszczególnych członów. Oś symetrii biegnie środkiem podwórca, owalnego salonu, położonego na parterze w centralnej części pałacu oraz głównej alei parkowej, otwierającej widok na jezioro. Na podwórzec, wypełniony pośrodku gazonem i fontanną, prowadzi brama wjazdowa, flankowana filarami zwieńczonymi kamiennymi wazonami. Pałac jest najstarszym elementem zespołu. Zbudowany został po 1677 roku staraniem ówczesnego właściciela Zaboru grafa Henryka von Dünnewalda. Według legendy rezydencję wzniesiono kosztem wziętego do niewoli paszy tureckiego. Pozostawał on w niewoli do czasu złożenia przez rodzinę olbrzymiego okupu, wysokości dziesięciu kwart dukatów. Siedemnastowieczna budowla, murowana z cegły, trzykondygnacyjna, założona została na rzucie podkowy z prostokątnym dziedzińcem, zamkniętym od strony wjazdu czwartym skrzydłem-parterowym z arkadową galerią i tarasem. Galeria taka obiega również pozostałe boki dziedzińca. Pałac w Zaborze, prezentujący typ wczesnobarokowych rezydencji francuskich, jest jedynym zachowanym tego rodzaju przykładem w XVII-wiecznej architekturze Śląska. Pierwotny charakter pałacu zachował się dobrze mimo dokonanych przebudowań. Pierwsza miała miejsce po pożarze w 1745 roku. Odbudowę podjął się Fryderyk Cosel – syn Augusta Mocnego i hrabiny A.K.Cosel. W wyniku przebudowy do bocznych skrzydeł dostawiono wieże ze schodami, prowadzącymi do wnętrz przebudowanych w duchu rokoka. Zachodnia wieża otrzymała hełmowe zwieńczenie, wschodnia wzniesiona do wysokości trzech kondygnacji pozostała niedokończona. W roku 1956 pałac został częściowo zniszczony pożarem, a w następnych latach pieczołowicie odbudowany dzięki staraniom dyrektora administracyjnego prewentorium – Władysława Kukanowa. W zasadniczym zrębie jest pałac budowlą siedemnastowieczną. Na jej obecną bryłę oraz wystrój elewacji i wnętrz duży wpływ wywarła jednak przebudowa dokonana w XVIII wieku. Wzniesione wtedy wieże, a także wykonana dekoracja plastyczna elewacji wzbogaciły architekturę pałacu. Trójkątny fronton fasady otrzymał płasko rzeźbioną dekorację z kartuszem na tle panopli. We wnętrzu bogaty stiukowy wystrój rokokowy o motywach roślin i ptaków posiadają trzy sale – rotundowa, mieszcząca się na osi parteru, balowa na piętrze i sala położona w południowo-wschodnim narożniku trzeciej kondygnacji. Pałac otoczony jest dobrze zachowaną, chociaż suchą obecnie fosą o szerokości 15m i głębokości 3 m. Nad fosą od strony podwórca i od ogrodu przerzucone są murowane mosty. Park założony współcześnie z pałacem, o symetrycznym układzie alej, związany kompozycyjnie z leżącym na jego głównej osi jeziorem. Pierwotny geometryczny układ parku jest czytelny mimo znacznych zniekształceń założenia, spowodowanych nietrzebionymi przez lata samosiejkami.

dsc_0255 dsc_0268 dsc_0280 dsc_0283
dsc_0292
dsc_0296 dsc_0303 dsc_0310 dsc_0309

ZAŁOŻENIE DWORSKIE

dsc_0319

zabor-1933-lubuskie