ŚWIEBODZIN /Schwiebus/

Świebodzin- zamek

 

Przypuszcza się, że pierwszą formą osadniczą, która zapoczątkowała rozwój miasta był wczesnośredniowieczny gród datowany na okres od IX do XII wieku. Pierwsza wzmianka o właścicielu grodu, którym był rycerz Gniewomir pochodzi z 1302 roku. Jako miasto Świebodzin wymieniany jest w roku 1319, kiedy to margrabia brandenburski Waldemar przez układy z książętami głogowskimi opanował Świebodzin wraz z okolicznymi ziemiami. Po przejęciu władzy nad miastem w roku 1327 przez Władysława Łokietka, Świebodzin przechodzi pod opiekę książąt wielkopolskich by w XIV wieku miasto przyłączyć ostatecznie do księstwa głogowskiego. Książę Henryk jako lennik króla Czech Jana Luksemburskiego, oddaje część księstwa głogowskiego, w tym Świebodzin w lenno Czechom.

 Świebodzin – zamek C.Wagner 1905

 

 

W latach 1435-1467 miasto oddane zostało w zastaw joannitom łagowskim i podlegało wpływom brandenburskim. Ogromnego spustoszenia doznało miasto w czasie najazdu zbrojnego sędziego poznańskiego Adama ze Zbąszynia w roku 1439 oraz króla węgierskiego Macieja Korwina w 1476 roku. Z ramienia Macieja Korwina władzę nad Świebodzinem sprawował książę żagański Jan Szalony. W 1490 roku Władysław Jagielończyk nadał księstwo głogowskie wraz ze Świebodzinem swemu bratu, Janowi Olbrachtowi, po którym przejął Świebodzin kolejny z braci, Zygmunt, późniejszy król Polski. W roku 1510, po wygaśnięciu dynastii Piastów głogowskich Świebodzin jako spadek przechodzi w ręce Habsburgów, władców Czech. W 1686 roku na podstawie układu zawartego między
Habsburgami, jako królami czeskimi, a elektorem brandenburskim przeszedł pod panowanie Brandenburgii. Na krótko od 1686 roku Świebodzin przechodzi pod panowanie Hohenzollernów, aby już w 1695 roku ponownie powrócić pod panowanie Śląska i Habsburgów. W 1742 roku w trakcie wojny śląskiej ostatecznie miasto przechodzi pod panowanie Fryderyka Wielkiego i Prus. W latach 1699-1810 samo miasto było na prawie zastawu w posiadaniu cysterek trzebnickich.

Zamek powstał zapewne we wschodniej części średniowiecznego miasta, które otrzymało przywilej lokacyjny na początku tegoż stulecia. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z roku 1329 jako własności księcia żagańskiego- Henryka IV. W XV wieku staje się na krótko własnością zakonu joannitów z Łagowa. Na przełomie XV i XVI wieku na zamku zasiedli mianowani przez Habsburgów komendanci z rodu von Knobelsdorff. W XVIII wieku zamek w posiadaniu zakonu cysterek z Trzebnicy, stając się centrum administracyjnym cysterskich latyfundiów. W XIX wieku częste zmiany właścicieli. Jednym z nich był Gustaw Kramm, właściciel firmy budującej kolej marchijsko-poznańską. Później w posiadaniu sióstr boromeuszek, które do czasów II wojny światowej prowadziły tu szpital. Po wojnie w zamku działał ośrodek Caritasu, później państwowy ośrodek rehabilitacyjny z oddziałem szpitalnym, mieszkaniami dla personelu i kaplicą szpitalną. W 1984 roku rozpoczęty remont zamku, przerwany w 1989 roku.
Zamkowe mury przetrwały w obrębie obecnego szpitala. Relikty średniowiecznego założenia znajdują się w południowo-wschodnim skrzydle zabudowań. Nie prowadzono natomiast badań, które mogłyby bardziej szczegółowo określić wygląd i rozplanowanie zamku, strzegącego śląskiej enklawy, należącej w średniowieczu do księstwa głogowskiego, potem graniczącej z Brandenburgią i Rzeczpospolitą. Przypuszcza się, że pierwotny zamek składał się z jednego lub dwóch skrzydeł. W narożu południowo-wschodnim zlokalizowana była zapewne okrągła wieża lub basteja. Od strony miasta odgradzał go nawodniony przekop, łączący się z zewnętrzną fosą, okalającą mury miejskie. Wjazd do zamku prowadził od strony północnej przez bramę ze zwodzonym mostem i ufortyfikowane podzamcze.
L.Kajzer,St.Kołodziński,J.Salm 2001, s.493-494,
St.Kowalski 1987, s.241-245
Antoni Worobiec Zielona Góra i okolice. Przewodnik. Sport i Turystyka, Warszawa 1980, s.113-115
J.Krajniak 1982, s.102-108
Jan Krajniak Pojezierze LubuskieMiędzyrzecz,Świebodzin,Sulęcin,Słubice. Przewodnik, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1982, s.102-108
Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego- Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, Zielona Góra 2007, 313-315

Świebodzin- zamek Louis Raetzer, Schwiebus,

Świebodzin- willa i szkoła Gustav Bernhardt, Schwiebus

Świebodzin- baszta kata, lubuskie

 

 

Świebodzin zamek, lubuskie