ŚWIEBODZIN /Schwiebus/

Przypuszcza się, że pierwszą formą osadniczą, która zapoczątkowała rozwój miasta był wczesnośredniowieczny gród datowany na okres od IX do XII wieku. Pierwsza wzmianka o właścicielu grodu, którym był rycerz Gniewomir pochodzi z 1302 roku. Gniewomir pochodził z wielkopolskiego rodu Samsonów, który od 1298 roku był zwolennikiem Henryka III głogowskiego. Był synem Trzebiesława kasztelana zbąszyńskiego, syna Mściwoja. Po śmierci Gniewomira prawdopodobnie po 1302 roku, jego syn Trzebiesław traci Świebodzin na rzecz Wezenborgów. Jako miasto Świebodzin wymieniany jest w roku 1319, kiedy to margrabia brandenburski Waldemar przez układy z książętami głogowskimi opanował Świebodzin wraz z okolicznymi ziemiami. Po przejęciu władzy nad miastem w roku 1327 przez Władysława Łokietka, Świebodzin przechodzi pod opiekę książąt wielkopolskich by w XIV wieku miasto przyłączyć ostatecznie do księstwa głogowskiego. Książę Henryk jako lennik króla Czech Jana Luksemburskiego, oddaje część księstwa głogowskiego, w tym Świebodzin w lenno Czechom. W latach 1435-1467 miasto oddane zostało w zastaw joannitom łagowskim i podlegało wpływom brandenburskim. Ogromnego spustoszenia doznało miasto w czasie najazdu zbrojnego sędziego poznańskiego Adama ze Zbąszynia w roku 1439 oraz króla węgierskiego Macieja Korwina w 1476 roku. Z ramienia Macieja Korwina władzę nad Świebodzinem sprawował książę żagański Jan Szalony. W 1490 roku Władysław Jagiellończyk nadał księstwo głogowskie wraz ze Świebodzinem swemu bratu, Janowi Olbrachtowi, po którym przejął Świebodzin kolejny z braci, Zygmunt, późniejszy król Polski. W roku 1510, po wygaśnięciu dynastii Piastów głogowskich Świebodzin jako spadek przechodzi w ręce Habsburgów, władców Czech. W 1686 roku na podstawie układu zawartego między Habsburgami, jako królami czeskimi, a elektorem brandenburskim przeszedł pod panowanie Brandenburgii. Na krótko od 1686 roku Świebodzin przechodzi pod panowanie Hohenzollernów, aby już w 1695 roku ponownie powrócić pod panowanie Śląska i Habsburgów. W 1742 roku w trakcie wojny śląskiej ostatecznie miasto przechodzi pod panowanie Fryderyka Wielkiego i Prus. W latach 1699-1810 samo miasto było na prawie zastawu w posiadaniu cysterek trzebnickich.

Świebodzin zamek, lubuskieswiebodzin-zamek-zza-muruswiebodzin-zamek-z-dziedzincemswiebodzin-zamek-z-innegi-spojrzeniaswiebodzin-zamek

ZAMEK

Pierwsze założenie zamkowe zbudowane przez zakon krzyżacki miało powstać na tzw. wzniesieniu zamkowym („kępie zamkowej”) w 1228 r. Jednak przeprowadzone w 1933 i w 1986 r. badania archeologiczne, nie potwierdziły tych przypuszczeń. Zamek – którego założenie jest czytelne do dzisiaj – powstał zapewne po 1319 r. we wschodniej części średniowiecznego miasta, które otrzymało przywilej lokacyjny na początku tegoż stulecia. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1329 r. gdy jego właścicielem był Henryka IV książę żagański. Pierwszym właścicielem zamku i miasta, po 1294 r. był Henczko II Wezenborg, właściciel dworu obronnego (zamku) w Lubrzy. Pochodził z rodu łużyckiego (z turem w herbie), który piastował wysokie urzędy w księstwie głogowskim. Po 1331 r. przez kilkadziesiąt lat zamek był w posiadaniu Czechów – komendantem był Hinko z Dubu. Po 1360 r. zamek był w posiadaniu książąt żagańsko-głogowskich, z których Wacław i Henryk XI tytułują się książętami ze Świebodzina. Komendantami zamku w tym czasie byli: Erich von Lessen (1397), Wilhelm von Gersdorff, Nickel von Falkenhain, Hans von Seslaw(Zeschau?), Friedrich von Stentzsch – brat właściciela Szczańca – Hansa. W XV w. zamek na krótko stał się własnością zakonu joannitów z Łagowa. Komendantem w tym czasie był Conrad von Burckersdorf (od 1439), później Nicolaus von Thierbach i Liborius von Schlieben. W 1488 r. na zamku przebywała rodzina księcia żagańskiego – Jana II – żona Katarzyna i dwie córki. W 1489 r. zamek został zdobyty przez Hansa von Haugwitz. Obroną zamku dowodził Nickel von Rechenberg. W 1501 r. książę Zygmunt Jagiellończyk jako namiestnik Śląska nadał zamek w zarząd Hansowi von Nostitz. Po nim właścicielem zamku został Wenzel von Haugwitz i jego dwóch synów, Johann i Wilhelm. Od 1540 r. z nadania cesarza Ferdynanda I króla Czech i Węgier zamek na ponad 100 lat znajdował się w rękach rodziny von Knobelsdorff. Po 1674 r. należał do właścicieli Przełazów – rodziny von Knigge. W latach 1687-1695 zamek zarządzany był przez pełnomocników margrabiego Brandenburgii, rekrutujących się z okolicznej szlachty. Po H. von Knigge zamek przejął Franz Jobst, później kolejno Kilian von Sommerfeld(1688), Konrad von Troschke(1691), Hans von Osseck(Osiek)(1694). W 1695 r. zamek znajdował się pod zarządem Theodora von Sommerfeld. W 1699 r. decyzją cesarza Leopolda I zamek był w posiadaniu zakonu cysterek z Trzebnicy, stając się centrum administracyjnym cysterskich latyfundiów. W 1790 r. cysterki przekazały zamek do dyspoz­ycji władz miejskich. W XIX w. miały miejsce częste zmiany właścicieli. W 1830 r. właścicielami zamku była rodzina Vollmar, a od poł. XIX w. Auguste Sckerl z domu von Briesen, w latach 1859-60 właścicielem był przedsiębiorca budowlany Louis Kramm, później jego spadkobiercy w tym Gustaw Kramm, właściciel firmy budującej kolej marchijsko-poznańską. Od 1916 r. majątek był w posiadaniu rodziny Tietz, następnie po 1916 r. sióstr boromeuszek, które do czasów II wojny światowej prowadziły tu szpital. Po wojnie w zamku działał ośrodek Caritasu, później znajdował się tu państwowy ośrodek rehabilitacyjny z oddziałem szpitalnym, mieszkaniami dla personelu i kaplicą szpitalną. W latach 1984-1989 przeprowadzono częściowy remont zamku.

Zamkowe mury przetrwały w obrębie obecnego szpitala. Relikty średniowiecznego założenia znajdują się w południowo-wschodnim skrzydle zabudowań. Nie prowadzono natomiast badań, które mogłyby bardziej szczegółowo określić wygląd i rozplanowanie zamku, strzegącego śląskiej enklawy, należącej w średniowieczu do księstwa głogowskiego, potem graniczącej z Brandenburgią i Rzeczpospolitą. Przypuszcza się, że pierwotny zamek składał się z jednego lub dwóch skrzydeł. W narożu południowo-wschodnim zlokalizowana była zapewne okrągła wieża lub basteja. Od strony miasta odgradzał go nawodniony przekop, łączący się z zewnętrzną fosą, okalającą mury miejskie. Wjazd do zamku prowadził od strony północnej przez bramę ze zwodzonym mostem i ufortyfikowane podzamcze.

swiebodzin-1944-lubuskie