ŚWIEBODZIN /Schwiebus/

HISTORIA MIASTA

Przypuszcza się, że pierwszą formą osadniczą, która zapoczątkowała rozwój miasta był wczesnośredniowieczny gród datowany na okres od IX do XII wieku. Pierwsza wzmianka o właścicielu grodu, którym był rycerz Gniewomir pochodzi z 1302 roku. Gniewomir pochodził z wielkopolskiego rodu Samsonów, który od 1298 roku był zwolennikiem Henryka III głogowskiego. Był synem Trzebiesława kasztelana zbąszyńskiego, syna Mściwoja. Po śmierci Gniewomira prawdopodobnie po 1302 roku, jego syn Trzebiesław traci Świebodzin na rzecz Wezenborgów. Jako miasto Świebodzin wymieniany jest w roku 1319, kiedy to margrabia brandenburski Waldemar przez układy z książętami głogowskimi opanował Świebodzin wraz z okolicznymi ziemiami. Po przejęciu władzy nad miastem w roku 1327 przez Władysława Łokietka, Świebodzin przechodzi pod opiekę książąt wielkopolskich by w XIV wieku miasto przyłączyć ostatecznie do księstwa głogowskiego. Książę Henryk jako lennik króla Czech Jana Luksemburskiego, oddaje część księstwa głogowskiego, w tym Świebodzin w lenno Czechom. W latach 1435-1467 miasto oddane zostało w zastaw joannitom łagowskim i podlegało wpływom brandenburskim. Ogromnego spustoszenia doznało miasto w czasie najazdu zbrojnego sędziego poznańskiego Adama ze Zbąszynia w roku 1439 oraz króla węgierskiego Macieja Korwina w 1476 roku. Z ramienia Macieja Korwina władzę nad Świebodzinem sprawował książę żagański Jan Szalony. W 1490 roku Władysław Jagiellończyk nadał księstwo głogowskie wraz ze Świebodzinem swemu bratu, Janowi Olbrachtowi, po którym przejął Świebodzin kolejny z braci, Zygmunt, późniejszy król Polski. W roku 1510, po wygaśnięciu dynastii Piastów głogowskich Świebodzin jako spadek przechodzi w ręce Habsburgów, władców Czech. W 1686 roku na podstawie układu zawartego między Habsburgami, jako królami czeskimi, a elektorem brandenburskim przeszedł pod panowanie Brandenburgii. Na krótko od 1686 roku Świebodzin przechodzi pod panowanie Hohenzollernów, aby już w 1695 roku ponownie powrócić pod panowanie Śląska i Habsburgów. W 1742 roku w trakcie wojny śląskiej ostatecznie miasto przechodzi pod panowanie Fryderyka Wielkiego i Prus. W latach 1699-1810 samo miasto było na prawie zastawu w posiadaniu cysterek trzebnickich.

Świebodzin zamek, lubuskieswiebodzin-zamek-zza-muruswiebodzin-zamek-z-dziedzincemswiebodzin-zamek-z-innegi-spojrzeniaswiebodzin-zamek

ZAMEK

Pierwsze założenie zamkowe , o którym niewiele wiadomo miało powstać na tzw. wyniesieniu zamkowym(„kępie zamkowej”) w 1228 roku, zbudowanym przez zakon krzyżacki. Przeprowadzone badania w 1933 i w 1986 roku nie potwierdziły tych przypuszczeń. Zamek(którego założenie jest czytelne do dzisiaj) powstał zapewne po roku 1319 we wschodniej części średniowiecznego miasta, które otrzymało przywilej lokacyjny na początku tegoż stulecia. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z roku 1329 jako własności księcia żagańskiego- Henryka IV. Pierwszym właścicielem zamku i miasta wymieniany jest Henczko II Wezenborg, właściciel dworu obronnego(zamku) w Lubrzy. Pochodził z rodu łużyckiego, z turem w herbie, po 1294 roku, który piastował wysokie urzędy w księstwie głogowskim. Po roku 1331 przez kilkadziesiąt lat w posiadaniu Czechów- komendantem był Hinko z Dubu. Po 1360 roku w posiadaniu książąt żagańsko-głogowskich, z których Wacław i Henryk XI tytułują się książętami ze Świebodzina. Komendantami zamku w tym czasie są: Erich von Lessen/1397/, Wilhelm von Gersdorff, Nickel von Falkinhain, Hans von Seslaw, Friedrich von Stentz- brat właściciela Szczańca- Hansa. W XV wieku staje się na krótko własnością zakonu joannitów z Łagowa. Komendantem w tym czasie był Conrad von Burckersdorf/od 1439/, później Nicolaus von Thierbach i Liborius von Schlieben. W 1488 roku na zamku przebywała rodzina księcia żagańskiego- Jana II- żona Katarzyna i dwie córki.  W 1489 roku zamek zdobyty przez Hansa von Haugwitza. Obroną zamku dowodził Nickel von Rechenberg. W 1501 roku książę Zygmunt jako namiestnik Śląska nadaje zamek w zarząd Hansowi von Nostitz. Po nim właścicielem zamku zostaje Wenzel von Haugwitz i jego dwóch synów, Johann i Wilhelm. Od roku 1540 z nadania cesarza Ferdynanda I króla Czech i Węgier na ponad 100 lat w rękach rodziny von Knobelsdorff. Po 1674 roku w rękach właścicieli Przełaz- rodziny von Knigge. Od 1687 do 1695 administrowany przez pełnomocników margrabiego Brandenburgii, rekrutujących się z okolicznej szlachty. Hilmara von Knigge zamek przejmuje Franz Jobst, później kolejno przez Kiliana von Sommerfeld, Konrada von Troschke,Hansa von Assig. W 1695 zamek pod zarządem Theodora von Sommerfeld. W 1699 roku decyzją cesarza Leopolda I  zamek w posiadaniu zakonu cysterek z Trzebnicy, stając się centrum administracyjnym cysterskich latyfundiów. W 1790 roku cysterki przekazują zamek do dyspozycji władz miejskich. W XIX wieku częste zmiany właścicieli. W 1830 roku właścicielami zamku jest rodzina Vollmar, od połowy XIX wieku w posiadaniu Auguste Sckerl z domu von Briesen, w latach 1859-60 przedsiębiorca budowlany Louis Kramm, później jego spadkobiercy w tym Gustaw Kramm, właściciel firmy budującej kolej marchijsko-poznańską, do 1916 roku w posiadaniu rodziny Tietz, po 1916 roku w posiadaniu sióstr boromeuszek, które do czasów II wojny światowej prowadziły tu szpital. Po wojnie w zamku działał ośrodek Caritasu, później państwowy ośrodek rehabilitacyjny z oddziałem szpitalnym, mieszkaniami dla personelu i kaplicą szpitalną. W 1984 roku rozpoczęty remont zamku, przerwany w 1989 roku. Zamkowe mury przetrwały w obrębie obecnego szpitala. Relikty średniowiecznego założenia znajdują się w południowo-wschodnim skrzydle zabudowań. Nie prowadzono natomiast badań, które mogłyby bardziej szczegółowo określić wygląd i rozplanowanie zamku, strzegącego śląskiej enklawy, należącej w średniowieczu do księstwa głogowskiego, potem graniczącej z Brandenburgią i Rzeczpospolitą. Przypuszcza się, że pierwotny zamek składał się z jednego lub dwóch skrzydeł. W narożu południowo-wschodnim zlokalizowana była zapewne okrągła wieża lub basteja. Od strony miasta odgradzał go nawodniony przekop, łączący się z zewnętrzną fosą, okalającą mury miejskie. Wjazd do zamku prowadził od strony północnej przez bramę ze zwodzonym mostem i ufortyfikowane podzamcze.

swiebodzin-1944-lubuskie