GOSTYŃ ŁOBESKI /Justin/

Wieś położona w gminie Płoty powiatu gryfickiego. Po raz pierwszy wymieniona w 1302 roku. Stare lenno rodu von der Osten. W 1394 roku wieś dzierżawiona przez Heinricha von Lockstede i jego syna Henninga. W XVIII wieku trzy działy własnościowe. Majątek A i B należał do kapitana Friedericha Wilhelma von der Osten. Majątek C był w posiadaniu wdowy po podpułkowniku von Schlichting, Katharinie Magdalenie, z domu von Treskow. Scalony majątek w 1802  roku Henning Friedrich von der Osten sprzedaje Georgowi Bernhardowi hrabiemu von Bülow. W 1857-62 majątek w posiadaniu Hansa Adolfa Carla hrabiego von Bülow. Wg księgi adresowej z 1879 roku właścicielem majątku jest hrabia von Perponcher-Sedlnitzky a dobra liczą 467,09 ha gruntów. W 1905 roku dobra w posiadaniu rodziny Radmann. W 1910 roku majątek ich obejmował 467,10 ha gruntów a w 1928 roku kiedy właścicielem był Ernst Radmann a zarządzającym Kurt Radmann dobra liczyły 403 ha gruntów. Posiadali majątek do 1945 roku.

ZAŁOŻENIE DWORSKIE

W południowo-wschodniej części wsi położony był majątek ziemski, w skład którego wchodził dwór z parkiem krajobrazowym oraz zabudowania gospodarcze. Po założeniu zachował się zaniedbany park oraz ruiny budynków gospodarczych.

KRUSZWIN /Simonsndorf/

Miejscowość położona w gminie Myślibórz powiatu myśliborskiego. Wzmiankowana jako Simonstorp w 1337 roku. We wsi istniał majątek ziemski. W 1828 roku należał do rodziny Bückling. W latach 1841-1857 dobra o powierzchni 387 ha należały do Carla Friedricha Wendler. Na przełomie wieków majątek w posiadaniu rodziny Flügge. Od 1914 roku majątek wielkości 433 ha należał do rodziny Scherz. Posiadali go do 1945 roku.

ZAŁOŻENIE DWORSKIE

Po założeniu zachowały się resztki parku krajobrazowego oraz zabudowy gospodarczej.

WĄSOSZ /Bruchhof/

Miejscowość położona w gminie Złocieniec powiatu drawskiego.  W 1650 roku własność Bernharda Bogislava von Plate. W XIX wieku majątek w rękach rodu von Grünberg. W połowie XIX wieku majątek zakupił Hans von Grünberg i wybudował pałac. W 1879 roku majątek obejmował 945,80 ha gruntów. W 1898 roku właścicielem dóbr był Friedrich von Grünberg . W latach 20-tych XX wieku dobra są w posiadaniu Eberharda von Grünberg. W 1933 roku Hans von Grünberg poinformował służby archeologiczne o zbiorze przedmiotów z brązu, który około 1851-52 zostały znalezione na polach majątku. Skarb z Wąsosza pochodzący z lat 550-400 p.n.e. znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Szczecinie.

PAŁAC

Pałac zbudowany ok. 1850 roku, wielokrotnie przebudowywany. Pałac stoi na niewielkim wzniesieniu, w otoczeniu parku krajobrazowego. W pobliżu bramy wjazdowej pod dębem stoi kamień, pamiątka po Hansie von Grünberg.

KOZICZYN /Steinbockwerk/

Miejscowość położona w gminie Cybinka powiatu słubickiego. Położona nad Pliszką, dopływem Odry. W XIX wieku frankfurcki przedsiębiorca Paul Steinbock zakłada na terenie osady fabrykę papieru. Po 1945 roku fabryka i willa przejęte przez Przedsiębiorstwo Rolno-Przemysłowe Państwowych Zakładów Zbożowych. Obecnie własność prywatna.

WILLA

Willa zbudowana na początku XX wieku. Obecnie opuszczona. Obok park krajobrazowy o powierzchni ok. 1,2ha.

BORNE SULINOWO /Gross Born/

Miasto gminne położone w powiecie szczecineckim. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1587 roku. W latach 1934-36 Borne przekształcone w miasto wojskowe z poligonem dla artylerii. To w Bornem w 1939 roku stacjonowały dywizje Guderiana przed atakiem na Polskę a Rommel szkolił swój korpus pancerny na poligonach Bornego Sulinowa.

W miejscowości dwie wille:

Willa generała Heinza Guderiana-obecnie w ruinie

Willa generała Dubynina, zbudowana w latach 30-tych XX wieku dla komendanta garnizonu.

CHODORÓW

Miasto obecnie położone w rejonie żydaczowskim obwodu lwowskiego. Do 1945 roku znajdowało się w powiecie bóbreckim województwa lwowskiego. Wzmiankowany w 1394 roku jako własność Dymitra Wołczkowicza z Chodorostawu(Chodorowa). Był synem Waszki Wołczkowicza, zwanego Brodą z Żurawna i Barbary, córki Piotra Bruna. Protoplasta rodu Chodorowskich herbu Korczak . W 1460 roku Chodorów należał do Jurszy(Grzegorza) Chodorowskiego. Za czasów Marcina Chodorowskiego w 1524 roku Chodorów otrzymał od króla Zygmunta I przywilej miasta na prawie magdeburskim.  Po wymarciu rodu Chodorowskich w 1694 roku miasto odziedziczyli Cetnerowie herbu Przerowa a po nich Rzewuscy herbu Krzywda . Od XIX wieku własność hrabiów Lanckorońskich herbu Zadora . Później baronów de Vaux przez małżeństwo Elżbiety hrabianki Lanckorońskiej z baronem Karolem de Vaux, generałem armii austriackiej. Ostatnim właścicielem majątku był książę Eugeniusz  Lubomirski de Vaux (1895-1982), syn Władysława księcia Lubomirskiego(1866-1934) i Elżbiety de Vaux(1866-1940), siostrzeniec barona Kazimierza de Vaux. Był adiutantem generała Władysława Andersa. 

 

ZAMEK

W XV wieku za czasów Jurszy(Grzegorza) Chodorowskiego zbudowano zamek z fosą i mostem zwodzonym. W XVIII wieku zamek był już w ruinie. W latach 30-tych XX wieku jeszcze były ślady po zamku. Podczas II wojny światowej podczas powodzi ziemia z góry zamkowej została wykorzystana na groblę chroniącą miasto. Obecnie nie ma śladu po zamku, na miejscu którego stoi osiedle. O istnieniu zamku przypomina ulica Zamkowa.

PAŁAC

Około 1860 roku baron Karol de Vaux buduje pałac w stylu willi włoskiej. Spalony z całym wyposażeniem przez wojska rosyjskie w 1915 roku. W latach 1932-1933 książę Eugeniusz Lubomirski de Vaux buduje nowy pałac, który opuścił w 1939 roku.

 

 

CHOCIM

Miasto położone w obwodzie czerniowieckim, w tzw. Besarabii-południowo-zachodniej części Ukrainy. Stolica rejonu. Początkami sięga X wieku. Do XIII wieku należał Chocim do księstw ruskich. Od XIV wieku Chocim w różnych okresach należał do Mołdawii, Turcji, Polski. W XVII-XVIII wieku była to turecka twierdza graniczna. W 1812 roku włączony do Rosji, od 1918 roku do Rumunii, w latach 1940 roku wraz z północną Bukowiną wchodzi w skład Ukraińskiej SSR, w latach 1941-44 ponownie włączony do Rumunii. Od 1945 roku należy ponownie do Ukraińskiej SSR. Od 1991 roku należy do Ukrainy.

ZAMEK

Usytuowany na wysokim brzegu Dniestru. Początki sięgają 1140 roku, kiedy wzniesiona została drewniana forteca należąca do Księstwa Halickiego, od 1199 roku do Księstwa Halicko-Wołyńskiego. W latach 1250-64 rozbudowana przez księcia Daniela Halickiego i jego syna Lwa. Nowy zamek murowany powstawał na zgliszczach spalonej fortecy. Pierwsze prace budowlane rozpoczęły się w 1325 i trwały do 1380 roku. W 1340 roku Chocim przejęty zostaje przez mołdawskiego księcia Dragosa, lennika króla Węgier ale dopiero za czasów księcia mołdawskiego Stefana III Wielkiego zamek został znacznie rozbudowany i wzmocniony. Od XIV do XVI wieku był siedzibą hospodarów-książąt mołdawskich. Pod koniec XVI wieku położony jest na terenie Państwa Osmańskiego, w którym obok żołnierzy mołdawskich stacjonują tureccy janczarzy. W tym okresie ponownie rozbudowana. W XVI i XVII wieku zamek zdobywany przez oddziały wojska polskiego- w 1538 zdobyty przez wojska hetmana Jana Tarnowskiego, w 1563 roku przez wojska Dymitra księcia Wiśniowieckiego, a także w roku 1600 i 1615. W 1621 roku na przełomie września i października odbyła się zwycięska bitwa wojsk Rzeczypospolitej Obojga Narodów pod dowództwem Jaka Karola Chodkiewicza nad wojskami sułtana Osmana II. Podczas trwania bitwy Jan Karol Chodkiewicz dnia 24 września umiera na terenie zamku. W 1650 roku twierdza zajęta przez wojska Bohdana Chmielnickiego. W 1673 roku druga zwycięska bitwa pod Chocimiem wojsk hetmana wielkiego koronnego Jana Sobieskiego z wojskami tureckimi pod dowództwem Husejna Paszy. W 1699 roku twierdza przejęta przez Mołdawię. Od 1711 roku przejęta przez Turków. Po przejęciu w XIX wieku przez Rosję traci na znaczeniu strategicznym.  

BUŻANY

Wieś położona w powiecie włodzimierskim, obecnie w rejonie horochowskim obwodu wołyńskiego.  Należały do rodziny Zagórskich herbu Ostoja. Dobra przechodzą na Ledóchowskich herbu Szaława przez małżeństwo Michała hrabiego Ledóchowskiego(1852-1906), właściciela Smordwy z Marią Zagórską, córką Aleksandra. Dobra dziedziczy córka Michała hrabiego Ledóchowskiego, Zofia. Jest ostatnią właścicielką Bużan.

  

PAŁAC

W 1850 roku Wincenty Zagórski buduje pałac wraz z budynkami gospodarczymi. W tym samym okresie powstaje park krajobrazowy o powierzchni 100 ha. Pałac zniszczony podczas działań wojennych w 1939 roku. Park również już nie istnieje.

BUSK

Miasto obecnie położone na Ukrainie w obwodzie lwowskim przy głównej drodze z Lwowa do Równego. Nazywana galicyjską Wenecją ze względu na położenie nad Bugiem, Pełtwią i ich rozwidleniami. W II Rzeczypospolitej położone w powiecie Kamioneckim, w województwie tarnopolskim. Początki miasta sięgają XI wieku. W 1097 roku należał do księcia włodzimierskiego i dorohobuskiego Dawida Igorewicza(1059-1112), wnuka Jarosława Mądrego, który po utracie Włodzimierza od 1100 roku osiadł w Busku. Niewielkie księstwo buskie w 1120-1129 wchodziło w skład księstwa włodzimierskiego, później kijowskiego a na początku XIII wieku włączone do księstwa bełskiego. Pod koniec XIII wieku własność księcia mazowieckiego, Bolesława, ożenionego z córką księcia włodzimierskiego i bełskiego, Aleksandra Wsiewołodowicza. Po zdobyciu księstwa w 1234 roku przez księcia halicko-wołyńskiego Daniela Romanowicza Halickiego(1201-1264), do 1340 roku zależne od księstwa halcko-wołyńskiego. Po śmierci Bolesława Trojdenowicza(Jerzy II, Bolesław Jerzy II lub Bolesław Jurij, książę piastowski, późniejszy książę halicko-wołyński) w 1340 roku do 1377 roku należy do księcia litewskiego, bełskiego i chełmskiego Jerzego Narymuntowicza(ok.1326-po 1398). Od 1378 roku podporządkowane Węgrom- w 1379 roku starostą Buska był wojewoda sandomierski Jan Tarnowski herbu Leliwa , w 1387 przekazane księciu halickiemu Ściborowi ze Ściborzyc herbu Ostoja   (1347-1414) arystokrata polski zwany „królem Słowacji”. Po zdobyciu księstwa przez królową Jadwigę, w 1386 roku król Władysław Jagiełło nadał księstwo buskie księciu mazowieckiemu Siemowitowi IV(ok1352-1426), z którego rąk w 1411 roku Busk otrzymał prawa miejskie. Po bezpotomnej śmierci księcia Władysława II płockiego w 1462 roku, król Kazimierz Jagiellończyk włącza księstwo bełskie do Królestwa Polskiego.  Władzę w mieście reprezentowali starostowie. Od 1540 roku urząd starostów buskich należał do wielkopolskiej rodziny Górków herbu Łodzia . Pierwszym starostą był Jędrzej Górka, później Łukasz(od 1549r) i Stanisław(od 1573roku). Od 1670 roku urząd starostów buskich znajdował się w rękach rodziny Jabłonowskich herbu Prus III. Pierwszym starostą był Stanisław. Kolejno Aleksander Jan Jabłonowski(ok.1672-28.07.1723), syn Stanisława Jana i Marianny z Kazanowskich, Józef Aleksander książę Jabłonowski(04.02.1711-01.03.1777), syn Aleksandra Jana i Teofilii z Sieniawskich i Antoni Barnaba książę Jabłonowski(27.01.1732-04.1799), syn Stanisława Wincentego i Doroty z Broniszów. W 1763 roku Antoni Barnaba książę Jabłonowski sprzedaje starostwo buskie Józefowi hrabiemu Mierowi herbu własnego(1730-1808). Józef hrabia Mier był pochodzenia Szkotem, właścicielem Radziechowa. Ożeniony z Anastazją Bogusz, z którą miał syna Wojciecha. Drugi raz ożeniony z Anną Agnieszką księżniczką Sapieha. W 1798 roku majątek dziedziczy syn Józefa, Wojciech hrabia Mier(1757-1832), targowiczanin, poeta, tłumacz poetów starożytnych. Żonaty był z Karoliną hrabianką Weissenhoff, Austriaczką. Wojciech hrabia Mier opuścił Busk w 1819 roku przenosząc się do Leżajska. Po jego bezpotomnej śmierci zadłużone dobra na licytacji zakupił kuzyn Wojciecha, Feliks hrabia Mier(1776-1857), austriacki szambelan i dyplomata, ożeniony z siostrą Wojciecha, Agnieszką hrabianką Mier. Dobra dziedziczy syn Feliksa, Henryk hrabia Mier(1829-1879), który zapisał majątek swojej żonie, aktorce teatru lwowskiego Annie Wierer. W 1879 roku Anna z Wiererów Mier zapisała majątek siostrzeńcom Feliksa, Kazimierzowi i Stanisławowi hrabiom Badenim, synom Władysława i Cecyli hrabianki Mier. Busk otrzymał Kazimierz hrabia Badeni(1846-1909). Od 1888 roku namiestnik Galicji, w latach 1895-1897 premier rządu austriackiego. Ożeniony z Marią Apolonią Skrzyńską herbu Zaremba(1850). Po nim majątek oddziedziczył syn, Ludwik Józef hrabia Badeni(1873-1916), ożeniony ze Szwedką Alicją Elżbietą Ankarcrona(1889). Po śmierci hrabiego Ludwika majątek dziedziczy jego małoletni syn, Kazimierz Stanisław hrabia Badeni(1912-). Majątkiem zarządzała jego matka, która w 1920 roku wychodzi za mąż za arcyksięcia Karola Olbrachta von Habsburg(1888-1951), pułkownika wojsk polskich. Na stałe mieszkała w Żywcu a Busk stał się ich letnią rezydencją. Stanisław hrabia Badeni wstąpił do klasztoru Dominikanów.

ZAMEK

Na wzgórzu nad Pełtwią stał drewniany zamek, w którym rezydowali starostowie. Za czasów Stanisława Górki zamek został odnowiony. Na tzw. Podzamczu wybudował nowy dwór. Podczas najazdu kozaków Chmielnickiego w 1655 roku zamek uległ zniszczeniu. Na terenie Pozdamcza w XIX wieku powstał folwark, własność Mierów i Badenich. Na terenie folwarku znajdowała się kaplica grobowa właścicieli, zniszczona we wrześniu 1939 roku przez Sowietów.  

PAŁAC

W 1810 roku ówczesny właściciel majątku, Wojciech hrabia Mier buduje pałac, który prawdopodobnie był kilkakrotnie przebudowywany w XIX wieku. Znamy tylko jego widok z lat 20-30-tych XX wieku. W 1932 roku gruntownie odnowiony. Stał w otoczeniu parku krajobrazowego. Ocalała część parku liczy obecnie ok. 8 ha powierzchni.